Agra Art | Aukcje

- 7 grudnia 2008

Obiekt w archiwum

[ status: zarchiwizowany ]
Tytuł:
PORTRET EUGENII DUNIN-BORKOWSKIEJ, 1909
Nr:
12187
Technika:
węgiel i sangwina, papier żeberkowy
Wymiary:
61 cm x 45.5 cm
Cena wywoławcza:
35 000 zł
Cena uzyskana:
44 000 zł
Informacje o dziele:
papier żeberkowy z suchą pieczęcią okrągłą w p.g. rogu
61 x 45,5 cm (w świetle oprawy)
sygnowany l.d.: Ignacy Witkiewicz 1909

Eugenia Dunin-Borkowska była wieloletnią przyjaciółką Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego). Artysta poznał ją u Marii Dembowskiej, bliskiej przyjaciółki swego ojca Stanisława Witkiewicza, w Zakopanem. Eugenia Dunin-Borkowska sama miała aspiracje artystyczne - ukończyła studia dramatyczne, wystąpiła w sztuce Stefana Żeromskiego "Ponad śnieg bielszym się stanę", pisała wiersze publikowane w krakowskim czasopiśmie „Maski“, malowała, a w 1920 wspólnie z Witkacym napisała dramat "Mister Price, czyli bzik tropikalny". Mąż Eugenii, Władysław Dunin-Borkowski studiował w krakowskiej ASP w tym samym czasie i w tej samej pracowni, co Witkacy (1905-10).

Współcześni opisywali Eugenię jako osobę „podobną do kwiatu wątłego o łudząco miękkich kolcach [...] przenikliwą jak promień Roentgena - intuicja nadzwyczajna, rozumie w ludziach te rzeczy, które stoją poza nawiasem zwykłej świadomości“ (Helena Czerwijowska, narzeczona Witkacego w latach 1912-1913). Pisano też, że „swoją subtelną inteligencją, bystrymi poglądami na sztukę i literaturę, wreszcie kulturą umysłową i estetyczną przypominała ona najlepsze egzemplarze rokokowych sawantek. Miała pastelową, trochę kameralną urodę i maniery wielkoświatowej damy; była jednak dziwnie ściszona i wbrew kobiecej naturze raczej małomówna. Bił z niej niewymuszony wykwint, na który nie pozowała bynajmniej wcale, uderzała przy tym pewnym pociągającym stylem organizacji psychicznej, wysoce wydelikaconej. W jej towarzystwie wypoczywałem duchowo, chociaż prowadziliśmy nieraz wielogodzinne rozmowy o freudyźmie i spengleryźmie, o Huxleyu, o istocie dostojewszczyzny, o teoriach gnostycko-manichejskich, o neoplatoniźmie, a przede wszystkim o Stasiu Witkiewiczu“ (Jerzy Eugeniusz Płomieński, przyjaciel Witkacego).

Eugenia stała się też pierwowzorem jednej z głównych postaci pierwszej, pisanej w latach 1909-1910, powieści Witkacego "622 upadki Bunga, czyli demoniczna kobieta" - markizy Marii de Montfort, którą artysta opisywał jako „kobietę wysoką i szczupłą. Miała blond włosy i ciemne, jak skrzydła lecącego ptaka podniesione brwi. Niebieskie smutne jej oczy miały wyraz prowokujący do najbardziej istotnych zwierzeń i to specjalnie dotyczących nieszczęść interlokutora“.

Przytoczone opisy dobrze korespondują z omawianym portretem, a nawet -
w ciekawy sposób - go interpretują.

Trzy lata później, w 1912 roku, Witkacy stworzył serię kilkunastu bardzo interesujących portretów Eugenii Dunin-Borkowskiej w różnych pozach, strojach i technikach - olejnej, węglowej i fotograficznej - z których do naszych czasów dotrwało zaledwie kilka. Przedstawiają one jednak już kobietę dojrzałą. Omawiany portret jest natomiast jej pierwszym znanym wizerunkiem jako młodej jeszcze dziewczyny, a to przesądza o jego wyjątkowości. Jest to w ogóle jedna z pierwszych prób Witkacego jako portrecisty, obraz powstały 16 lat przed stworzeniem przezeń sławnej Firmy Portretowej „S. I. Witkiewicz“, co czyni go rarytasem kolekcjonerskim, zwłaszcza, że z okresu młodzieńczej twórczości artysty (sprzed I wojny światowej) zachowało się bardzo niewiele prac.

Portret był wystawiony na wielkiej monograficznej wystawie Stanisława Ignacego Witkiewicza w Muzeum Narodowym w Warszawie na przełomie 1989 i 1990 roku.
Opracowała dr Anna Żakiewicz, historyk sztuki
Strona o Witkacym i wykaz publikacji: www.witkacy.hg.pl


Portret wymieniony i reprodukowany w:
- I. Jakimowicz (przy współpracy A. Żakiewicz), "Stanisław Ignacy Witkiewicz 1885-1939, Katalog dzieł malarskich", MNW Warszawa 1990, s. 71, nr kat. I/81, il.118;
- A. Żakiewicz, "Młodzieńcza twórczość Stanisława Ignacego Witkiewicza 1900-1914", rozprawa doktorska, maszynopis niepublikowany, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2006, s. 100, il. 158.
więcej

Stanisław Ignacy Witkiewicz:

Stanisław Ignacy Witkiewicz (Warszawa 1885 - Jeziory na Wołyniu 1939) uczył się w domu pod kierunkiem ojca, Stanisława Witkiewicza. W 1903 zdał maturę we Lwowie. W 1904 zaczął podróżować, m.in. do Wiednia, Włoch, Monachium, Paryża, Londynu. W latach 1904-1910 odbywał studia w ASP w Krakowie u prof. Józefa Mehoffera, przerywane okresami nauki u Władysława Ślewińskiego. W 1914 wyjechał z ekspedycją Bronisława Malinowskiego do Australii, stamtąd zaś wprost do Petersburga, gdzie po wybuchu I wojny światowej zaciągnął się do wojska rosyjskiego. W Rosji był świadkiem rewolucji bolszewickiej. 

Po powrocie do kraju w 1918 został członkiem grupy „Formiści", z którą wystawiał w latach 1918-1922. W malarstwie tego okresu był najbliższy wcielenia w życie własnej teorii Czystej Formy, sformułowanej w czasie wojny (stosowała się ona również do dramatu). Obok Leona Chwistka był głównym teoretykiem ugrupowania. Po 1924 działał jako jednoosobowa „Firma Portretowa S. I. Witkiewicz’’ wykonująca portrety na zamówienie. Jednocześnie kontynuował twórczość literacką (dramaty, powieści) i filozoficzną, przede wszystkim zaś uprawiał spajającą wszystkie formy jego aktywności, docenioną dopiero u schyłku XX wieku „sztukę życia’’. Popełnił samobójstwo na początku II wojny światowej, nazajutrz po agresji sowieckiej na Polskę.

Data aukcji Nr kat Wywoławcza Uzyskana Zmień:
2008-12-07 6 35 000 zł 44 000 zł N/A PLN USD