Agra Art | Aukcje

- 12 października 2014

Obiekt w archiwum

[ status: zarchiwizowany ]
Tytuł:
DWIE DZIEWCZYNKI, 1893/94
Nr:
19593
Technika:
pastel, papier czerpany typu „Ingres“
Wymiary:
62 cm x 47 cm
Cena wywoławcza:
600 000 zł
Cena uzyskana:
800 000 zł
Informacje o dziele:

Na odwrocie, na oprawie napis: MNK | Nr Dep. N.D. 7844; 

poniżej niedokładnie odbity stempel Muzeum Stanisława Wyspiańskiego Oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie.

Trzy nalepki: 

- 1. wystawy w TZSP w Warszawie (druk, wypełniony ręcznie): 28730 Autor Wyspiański Stanisław | Tytuł Dwie dziewczynki Rodzaj dzieła - | Cena - Własność Bernarda Lauera; 

na nalepce ołówkowy napis: Wyspiański 28;

- 2. nalepka wystawy w Paryżu (druk wypełniony ręcznie): EXPOSITION POLONAISE A PARIS | (Société nationale des Beaux Arts) | Nom de l’Artiste Wyspiański Stan. | Titre de l’Ouevre Les deux jeunnes filles | Prix... | Valeur d’assurance 60 000 m.p | [z boku] Série Varsovie No;

- 3. nalepka z niebieską obwódką, z okrągłą nieczytelną 

pieczątką i nr 32.

Obraz posiada ekspertyzę p. Marty Romanowskiej, znawczyni ouevre artysty (z 17 września 1992 roku). 

Do Jej opracowania odwołujemy się w poniższej nocie. 

Przejdź do specjalnej publikacji poświęconej tej pracy

Obraz był opisywany i reprodukowany w: 

- Wystawa dzieł sztuki dla uczczenia pamięci Stanisława Wyspiańskiego złożona z jego prac malarskich i literackich zebranych w Warszawie, TZSP [w:] „Dzwon Polski“ poświęcony Stanisławowi Wyspiańskiemu;

  13. XII 1914 [Jednodniówka], s. nlb. 18, nr kat. 24 (Dwie dziewczynki, własność Bernarda Lauera);

- Exposition d’Art Polonais 1921, Société Nationale des Beaux Arts 1921, Grand Palais, Paris 14 avril - 30 juin 1921, Paris 1921, s. 23, nr kat. 270-274 [w katalogu jako Fillette]; 

- S. Przybyszewski, T. Żuk-Skarszewski, S. Świerz, Stanisław Wyspiański. Dzieła malarskie,  Biblioteka Polska, Kraków, Warszawa, Bydgoszcz 1925, s. 109, nr kat. 123, tabl. IV (repr. czarno-biała; Dwie dziewczynki, pastel, wys. 0,620, szer. 0,470; wł. pani dr Zemplińska w Warszawie);

- H. Blum, Stanisław Wyspiański, Warszawa 1969, s. 16, il. 20, s. nlb. 45, nr kat. 20 (miejsce przechowywania nieznane; repr. czarno-biała);

- „Kurier Literacko-Naukowy“, dodatek do numeru 49 „Ilustrowanego Kuriera Codziennego“ 1936, s. 779 (repr. czarno-biała);

- K. Wyka, O malarstwie Stanisława Wyspiańskiego [w:] „Przegląd Artystyczny“ 1948, nr 1, s. 3-4, repr. czarno-biała (Sieroty, 1894, pastel, 59,5 x 45 cm);

- S. Krzysztofowicz-Kozakowska, Sztuka Młodej Polski, wyd. R. Kluszczyński, Kraków 1999, il. 216 na s. 222 [kolor];

- M. Romanowska, Stanisław Wyspiański, wyd. R. Kluszczyński, Kraków 2000, il. 216 na s. 64 [kolor]; 

- Ł. Gaweł, Stanisław Wyspiański. Życie i twórczość, wyd. R. Kluszczyński, Kraków 2007, il. na s. 45 [kolor].

 

Portret dwóch dziewczynek należy do grupy wczesnych pasteli Wyspiańskiego, który posługiwał się tą techniką od około 1892/93 i to zarówno z konieczności (uczulenie na farby olejne), jak i z wyboru. W czerwcu 1893 roku artysta pisał z Paryża do przyjaciela: „Maluję portrety pastelami dla wszystkich znajomych za darmo [...] że zaś w pastelach nabrałem pewnej wprawy i umiem przynajmniej zabrać się do rzeczy, więc wypadają nieźle - a mam przy tem wielką sposobność do nauki“.  W lipcu tegoż roku malował już portrety płatne po 20 franków; przy czym trudno mu sprostać wszystkim zamówieniom i - jak pisał - „po przeróżnych domach są moje roboty - wszyscy mnie znają - i wszyscy dopominają się portraitów“.  W swej paryskiej pracowni artysta urządził nawet wystawę namalowanych wówczas pasteli. 

 

Dziś znamy tylko niewielką liczbę tych wczesnych prac Wyspiańskiego. Były to zawsze portrety psychologiczne, prace o swoistej kolorystyce i manierze malowane płasko, dwuwymiarowo, na jednolitym tle, z kształtami obrysowanymi konturem. Omawiane tu Dwie dziewczynki sytuują się na krawędzi czasu studiów i dojrzałości twórczej artysty i niewątpliwie należą do grupy bardzo dobrych dzieł malarza. Obraz - reprezentując prace z okresu przejścia od poszukiwań twórczych po pełną artystyczną dojrzałość - jest też niewątpliwą rzadkością. 

 

Autorka ekspertyzy zwraca także uwagę na powtarzający się w ówczesnej twórczości malarza motyw „portretów podwójnych“. Wymieniając kilka przykładów (Panny Kijeńskie, 1893; Muzeum Śląskie w Katowicach czy Dwie Dziewczynki w czerwonych sukienkach, 1994; Lwowska Galeria Obrazów) zauważa następnie, że o ile modelki obu wymienionych portretów nie wykazują wzajemnego zainteresowania, o tyle w „naszym“ portrecie, pozy przytulonych do siebie dziewczynek sugerują cieplejsze i bardziej intymne relacje między małymi modelkami. Ich bliskość i miękko splecione dłonie zapowiadają późniejszą o dwa lata kompozycję Caritas, a idąc dalej także czułość kompozycji Macierzyństwa. 

 

Obraz był zawsze własnością prywatną; w roku 1914 należał do warszawskich zbiorów Bernarda Lauera, w roku 1925 odnotowano go jako własność pani dr Zemplińskiej w Warszawie. Późniejsi właściciele portretu nie byli wiadomi; jeszcze w 1969 Helena Blum miejsce jego przechowywania określiła jako nieznane. Długo też dostępna była tylko jego jednobarwna reprodukcja zamieszczona w albumie Dzieła malarskie (1925). Wreszcie w latach 1992-1996 zdeponowany w Muzeum Narodowym w Krakowie, obraz doczekał się pełniejszych opracowań i kolorowych fotografii.

 

Ważnym źródłem do pełniejszego odtworzenia losów  Dwóch dziewczynek są też umieszczone na odwrocie obrazu nalepki wystawowe. Wpisane na nie dane (także te dot. właściciela) w połączeniu z zachowanymi katalogami wystaw przynoszą wiadomość, że w 1914 portret był pokazywany na wystawie dzieł artysty w warszawskim TZSP (nalepka 1), a w 1921 został pokazany w Grand Palais na wystawie Sztuki Polskiej w Paryżu (nalepka 2). W katalogu tej ostatniej wystawy obraz - inaczej niż na nalepce - został określony tytułem Fillette, lecz ten błąd można przypisać francuskim organizatorom wystawy (podobne nieścisłości w katalogu występują kilkakrotnie, np. przy obrazach Jana Stanisławskiego). 

Na podstawie recenzji domniemywać można także, że Dwie dziewczynki zostały pokazane na wystawie w krakowskim TPSP w listopadzie 1947 roku.

 

więcej

Stanisław Wyspiański:

Stanisław Wyspiański (Kraków 1869 - Kraków 1907) pochodził z ubogiej rodziny mieszczańskiej o silnych tradycjach patriotycznych i artystycznych. Był synem rzeźbiarza-snycerza Franciszka, w wieku siedmiu lat osierocony przez matkę, mając lat jedenaście został przygarnięty przez jej rodzinę z powodu postępującego alkoholizmu ojca.

Patriotyczna atmosfera domu wujostwa, ich goście - wybitni krakowscy uczeni i artyści - wpłynęli na zainteresowania historią ojczystą, przeszłością Krakowa oraz na ukształtowanie świadomości i postawy Wyspiańskiego.
Będąc uczniem gimnazjum, zdradzający talent malarski Wyspiański zapisał się na studia w Szkole Sztuk Pięknych na rok 1884-1885, które podjął po maturze i odbł w latach 1887-1891, 1892-1893, 1894-1895 pod kierunkiem Władysława Łuszczkiewicza, Floriana Cynka i Izydora Jabłońskiego.
Równolegle studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim historię sztuki i literatury.

Przez siedem miesięcy na przełomie 1889-1890 pracował u boku Jana Matejki przy polichromii kościoła Mariackiego. Dzięki stypendium, w marcu 1890 wyruszył w pierwszą półroczną podróż artystyczną po Europie, przez Wiedeń, Włochy do Paryża, ze zwiedzaniem katedr gotyckich we Francji, w Niemczech, odwiedzając Monachium, Bayreuth, Drezno, Pragę, a także Wrocław, Poznań i Gniezno. Po powrocie, na zlecenie Matejki projektował uzupełnienia gotyckich witraży do kościoła Mariackiego. Po otrzymaniu nowego stypendium w maju 1891 wyjechał do Paryża.

Do końca tego roku mieszkał razem z Józefem Mehofferem w jednej pracowni, obaj nie  dostali się do Ecole des Beaux-Arts, ale podjęli studia w Academie Colarossi - Wyspiański w atelier Gustavena Courtiois, a także u J. Blanca i L. A. Girardota. Obaj też przystępują do kolejnych konkursów dla Rudolfinum w Pradze oraz na kurtynę do Teatru Miejskiego w Krakowie, w których przegrywają. W 1892 przyjaciele rozstają się burzliwie.

Wyspiański wynajął wówczas własną pracownię, zaczął pisać pierwsze utwory dramatyczne, odwołując się do mitologii. Obaj z Mehofferem zostają zaproszeni do konkursu na witraż do katedry we Lwowie Wyspiański jesień 1892 i zimę 1893 spędził w Krakowie, w lutym powrócił do Paryża, gdzie znowu zamieszkał z Mehofferem aż do jesieni, gdy wyprowadził się do własnego atelier. W grudniu 1893 Wyspiański odwiedził Kraków, gdzie zaprezentował wystawę portretów i krajobrazów paryskich uznanych przez krytykę za impresjonistyczne.

Wiosną 1894 powrócił do Paryża, skąd gotowy projekt witraża Śluby Jana Kazimierza wysyłał na konkurs do Lwowa. Do Krakowa przyjeżdża w październiku 1894 i z powodu nieprzedłużenia stypendium pozostaje już na stałe.

Trwający dwa i pół roku okres paryski zaważył na ukształtowaniu symbolicznej sztuki Wyspiańskiego, który wówczas rozszerzył swój światopogląd poznając modne koncepcje teozoficzne Edouarda Schurego, filozoficzne  Friedricha Nietzschego, zgłębiając też dramat antyczny i mitologię oraz fascynując się współczesnym teatrem. W l. 1895-1897 pracował nad projektami i realizacją monumentalnego zespołu polichromii i witraży do kościoła Franciszkanów w Krakowie, których wykładni upatruje się w systemie hermetycznej kosmogonii; równolegle stworzył cykl ilustracji do Iliady i rozpoczął serię symbolicznych płócien nawiązujących od rodzimych legend.  

Na rok 1898 przypadł debiut literacki i teatralny artysty: ukazał się drukiem dramat Legenda I, a Teatr Miejski wystawił dramat Warszawianka. Wyspiański znalazł się w gronie założycieli Towarzystwa Artystów Polskich ,,Sztuka", a w 1898 został kierownikiem artystycznym czasopisma ,,Życie". Tworzący w pewnej izolacji i zachowujący dystans wobec otoczenia, w owym czasie zbliżył się znacznie do środowiska artystycznego, bywał w ,,Paonie", gdzie stworzył serię kapitalnych portretów bywalców lokalu.

W 1900 rozpoczął pracę nad dramatem Noc listopadowa i szkicami projektów witraży do katedry na Wawelu; 18 września poślubił  Teofilę Pytko, służącą swej ciotki i matkę trójki jego dzieci; 20 listopada był obecny na ślubie przyjaciela, pisarza Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną i na ich słynnym weselu w dworku Włodzimierza Tetmajera w Bronowicach.Wydarzenie to uwiecznił w rozrachunkowym dramacie scenicznym Wesele, którego premiera odbyła się w Krakowie 16 marca 1901.

W 1902 r. został mianowany docentem na wydziale sztuki dekoracyjnej i kościelnej w Akademii Sztuk Pięknych. Mimo pogarszającego się stanu zdrowia, w 1903 zajmował się inscenizacją swych dramatów na scenie teatru krakowskiego, w 1904 projektowaniem wystroju Domu Towarowego Lekarskiego, urządzeniem tzw. Świetlicy Towarzystwa Artystów Polskich ,,Sztuka", a wraz z architektem Władysławem Ekielskim  projektem  przywrócenia świetności opuszczonego przez władze austriackie wzgórza wawelskiego, zamierzając je wynieść do rangi symbolicznej wawelskiej Akropolis; nadal powiększał galerię portretową wybitnych osobistości, malował wizerunki rodzinne, w grudniu - namówiony przez Feliksa Jasieńskiego - rozpoczął serię pastelowych pejzaży widoku z okna pracowni. W 1905 kandydował w konkursie na stanowisko dyrektora Teatru Miejskiego, ale nieprzychylna postawa środowiska zmusiła go do wycofania się.

Poważna choroba weneryczna czyniła szybkie postępy, artysta krótko przebywał w lecznicy dla nerwowo chorych. Latem 1906 przeniósł się do własnego domu we wsi Węgrzce pod Krakowem, otrzymał też nominację na profesora w Akademii. W 1907 ukazały się drukiem dramaty o tematyce historycznej, mitologicznej i współczesnej. Po chwilowym polepszeniu stanu zdrowia latem, jednak artysta zmarł 28 listopada w krakowskiej klinice, otoczony przez rodzinę i przyjaciół; po uroczystej mszy żałobnej w kościele Mariackim trumna została złożona w Krypcie Zasłużonych kościoła Paulinów na Skałce. 

Podporządkowane imperatywowi artystycznej syntezy sztuk, zamknięte w l. 1889-1907 oeuvre Wyspiańskiego obejmuje 17 utworów dramatycznych i rapsodów oraz poetyckie drobiazgi dedykowane przyjaciołom, setki portretów, dziesiątki pejzaży, niezliczone ilości studiów i rysunków do projektów witraży i polichromii, studia kostiumologiczne i projekty scenograficzne, meblarskie, okładek książkowych, winiet, przerywników oraz rysunki inwentaryzacyjne. Uderza niespotykana żarliwość i moc twórcza artysty poddanego przez wiele lat presji śmiertelnej choroby.

Jego sztuka, podobnie jak cała epoka, zbudowana jest ze sprzeczności. Wyspiański tworząc własną artystyczną wizję świata i człowieka, usiłuje w swych dziełach literackich i malarskich pogodzić tradycję ze współczesnością, realia faktów historycznych i życia codziennego oraz obserwację natury. 

(napisała: Elżbieta Charazińska)

 

Data aukcji Nr kat Wywoławcza Uzyskana Zmień:
2014-10-12 21 600 000 zł 800 000 zł N/A PLN USD EUR