sygn. p.d.: LEBENSZTEIN

sygn. na odwr. śr.g.: Lebenstein 1958, l.g.: 2., p.d.: II

Na g. listwie: 3 P oraz nalepka z danymi obrazu i pochodzeniem: Kolekcja Bogdana Jakubowskiego.

Twórczość Jana Lebensteina, sytuująca się na pograniczu figuracji i abstrakcji, stanowi jedno z najoryginalniejszych zjawisk w sztuce europejskiej drugiej połowy XX wieku. Szczególne miejsce w dorobku artysty zajmuje cykl Figur osiowych, który przyniósł mu międzynarodowe uznanie i otworzył drogę do światowej kariery po sukcesie na Biennale Młodych w Paryżu w 1959 roku. Prezentowana Figura z 1958 roku należy do ważnego okresu twórczości Lebensteina – momentu narodzin jego dojrzałego języka artystycznego.

Obraz ukazuje charakterystyczną dla artysty monumentalną formę antropomorficzną, skonstruowaną z geometrycznych segmentów. Wertykalna kompozycja przywodzi na myśl archaiczny idol, znak lub rytualny obiekt wydobyty z nieznanej cywilizacji. Centralnie usytuowana forma, rozczłonkowana na trzy zasadnicze partie, buduje skojarzenia zarówno z ludzkim ciałem, jak i konstrukcją organiczną poddaną procesowi biologicznej transformacji. Lebenstein nie przedstawia człowieka w sposób realistyczny – tworzy raczej metaforę istnienia, znak kondycji ludzkiej.

Twórczość Lebensteina często interpretowana była w kontekście egzystencjalizmu oraz powojennego doświadczenia kryzysu człowieczeństwa. Jego figury, balansujące pomiędzy tym, co ludzkie, zwierzęce i organiczne, stają się uniwersalnymi symbolami ludzkiej egzystencji – kruchej, cielesnej i naznaczonej nieustanną przemianą.

Obraz stanowi świadectwo momentu, w którym Lebenstein stworzył własny, natychmiast rozpoznawalny idiom artystyczny – język form organicznych i symbolicznych, sytuujących się pomiędzy figuracją a abstrakcją. 

Tak o tym pisał Mariusz Hermansdorfer we wstępie do katalogu wystawy Jan Lebenstein w Muzeum Narodowym we Wrocławiu: Wbrew opiniom niektórych krytyków polskich i zagranicznych, skądinąd zafascynowanych propozycjami artystycznymi Lebensteina trzeba stwierdzić, że jego dzieła nigdy nie przekroczyły granic abstrakcji. Artysta zatrzymał się na krawędzi, w miejscu, gdzie rzeczywistość łączy się z wyobrażeniem. Lebenstein stworzył totem. Stworzył go na wzór tych istniejących w różnych religiach i cywilizacjach, obdarzył go podobnymi właściwościami. Zgodnie z tym, jest on mityczny i rzeczywisty, tożsamy z typem kręgowców i związany z nim tylko w sferze pojęciowej – w symbolu, znaku, haśle. Synteza konkretu i abstrakcji, zasada jedności przeciwieństw spełnia się więc tu w sposób idealny. Spełnia się także w opartej na kontrastach równowadze elementów plastycznych: strony prawej i lewej, tła i figury, linii i materii, barw jasnych i ciemnych. Przez centrum kompozycji biegnie oś, konstrukcja, która buduje kształt totemu, decyduje o jedności idei i formy.