sygn. u dołu pośrodku: L. Wyczółkowski

Na tzw. zaplecku nalepka (druk, pieczęć, tusz): N 124 | No 624 | Nazwisko Autora: L. Wyczółkowski | Rodzaj dzieła: olejny | Tytuł: Rybak | Cena: ... | Cena: ... | SALON SZTUKI i ANTYKWARNIA | ABE GUTNAJER | Warszawa ul. Mazowiecka 16.

Na wewnętrznej stronie zaplecka (długopis): Obraz olejny na płótnie, wym. 33,8 x 19,5 cm, | przedst.. „Rybak“ L. Wyczółkowskiego, | przeniesiono z tektury na płótno w czasie | prac konserwatorskich z uwagi na wybrzuszenie | tektury oraz dużych deformacji obrazu. | Tychy, 15 IV 1976, | art. plastyk konserwator | mgr Ryszard Krzemiński |

[podpis].

Obraz reprodukowany i wzmiankowany:

– Salon Sztuki i Antykwarnia Abe Gutnajera (katalog), Warszawa 1926, s. nlb. 5, poz. 52 (Rybak);

– Ryszard J. Kluszczyński, Od Malczewskiego do Wyspiańskiego, wyd. WBC, 2018, s. 36;

– Ryszard J. Kluszczyński, Wielka Księga Malarstwa Polskiego, wyd. WBC, 2019, s. 184;

– Ryszard J. Kluszczyński, Sztuka Młodej Polski, wyd. WBC, Kraków, 2020, s. 139, il. 204;

– Ryszard J. Kluszczyński, Leon Wyczółkowski, wyd. WBC, Kraków, 2022, s. 8;

– Ryszard J. Kluszczyński, Historia Malarstwa Polskiego. Od Gotyckiego malarstwa tablicowego do Stefana Gierowskiego, wyd. WBC, Kraków, 2022, s. 260.

Obrazy przedstawiające rybaków to jeden z najsłynniejszych cykli malarskich Wyczółkowskiego. Spośród wszystkich zaliczanych do niego dzieł do dziś zachowały się jedynie nieliczne, co czyni oferowany obraz prawdziwym kolekcjonerskim unikatem.

Inny charakter ma nieznany do niedawna wizerunek rybaka siedzącego na brzegu rzeki z sakiem w ręku. Zwraca on uwagę chłodną kolorystyką, w której dominują żółcienie i jasna zieleń, oraz mistrzostwem w przedstawieniu nadrzecznych zarośli. Padające z lewej strony światło kładzie się na plecach i połatanych rękawach koszuli mężczyzny, podczas gdy jego ciemna, ogorzała twarz tonie w półcieniu; czapka i fajka, znane nam dobrze chociażby z Siewcy z 1896 roku, oraz luźne, białawe spodnie dopełniają ubioru wieśniaka. To swobodnie malowane studium wykonane zostało w plenerze, stąd też jego tak wyraźnie impresjonistyczny charakter.

Ryszard J. Kluszczyński, Leon Wyczółkowski..., s. 8.

Wyjazd Wyczółkowskiego na Podole i Kijowszczyznę w 1883 r. wyznaczył przełom w jego twórczości, związany z odrzuceniem akademickich norm na rzecz bezpośredniej obserwacji natury. Dziesięcioletni pobyt na Ukrainie oraz późniejszy kontakt z impresjonizmem Claude’a Moneta utwierdziły artystę w poszukiwaniach luministycznych i analizie nasyconej światłem barwy. Okres impresjonistyczny w twórczości Wyczółkowskiego trwał bardzo krótko, zaledwie kilka lat. Natomiast dzieła powstałe w tym czasie stawiają go w awangardzie przemian ówczesnego polskiego malarstwa. Impresjonizm w wydaniu Wyczółkowskiego nie był jedynie wiernym naśladowaniem mistrzów francuskich, co trafnie ujął Marian Turwid: Wyczółkowski wyszedł z realizmu, a studiując światło i kolor realistą być przestał. Doświadczenia impresjonistów i jego własne studia w plenerze wzbogaciły tylko warsztat realisty, jak później studia nad grafiką japońską nauczyły realistę oszczędności wyrazu, dochodzącej nieraz do imponującej syntetyczności ujęć (M. Turwid, cyt. za: Muzea Kujaw i Pomorza. Bydgoszcz. Leon Wyczółkowski, wyd. Margrafsen, Bydgoszcz 2012, s. 32).