Agra Art
Galeria Ofertowa

na odwrocie odręczny napis (atrament): Rysunek „Dziewczyna pisząca“ | pochodzi z ręki Stanisława Wyspiańskiego | co poświadczam | Adam Chmiel

Proweniencja prezentowanego rysunku prowadzi do niezwykle interesującego kręgu krakowskiej inteligencji artystycznej przełomu XIX i XX wieku. Praca pochodzi ze spuścizny po Zygmuncie Hendlu – wybitnym architekcie, historyku architektury i konserwatorze zabytków, jednej z ważniejszych postaci środowiska skupionego wokół odnowy Wawelu i krakowskiego modernizmu.

Kolekcja Hendla musiała mieć charakter bardzo osobisty. Nie była zapewne budowana jako klasyczny zbiór kolekcjonerski nastawiony na rynek, lecz raczej jako naturalny rezultat bliskich relacji z artystami epoki. Tego rodzaju zbiory są dziś szczególnie cenne, ponieważ często obejmują kameralne szkice, studia i prace prywatne – dzieła, które pozostawały poza oficjalnym obiegiem handlowym.

Na odwrocie obrazu znajduje się poświadczenie autentyczności podpisane przez Adama Chmiela (1865-1934), historyka kultury, archiwistę i miłośnika Krakowa, który przyjaźnił się ze Stanisławem Wyspiańskim. Ich znajomość rozpoczęła się jeszcze w czasach szkolnych. Połączyło ich zainteresowanie dziejami Krakowa. Obaj w 1896 roku należeli do założycieli Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków miasta Krakowa. Chmiel wspomagał artystę w pracy, gdy ten potrzebował informacji dotyczących dawnego Krakowa. Pomógł mu również w czasie pracy nad dramatem Bolesław Śmiały, udzielając porad zarówno w kwestiach strojów, uzbrojenia, jak i wyglądu Bolesławowego dworu. Adam Chmiel opiekował się również rodziną Wyspiańskiego w czasie jego leczniczych wyjazdów zagranicznych, a po jego śmierci został jednym z opiekunów prawnych dzieci Wyspiańskiego. W imieniu małoletnich sprawował pieczę nad sprzedażą dzieł i księgozbioru ich ojca.

Sam motyw Dziewczyny piszącej doskonale wpisuje się w intymny nurt twórczości Wyspiańskiego. Artysta niezwykle często przedstawiał osoby pogrążone w codziennych czynnościach – czytaniu, szyciu, pisaniu czy zamyśleniu. Nie interesował go wyłącznie portret reprezentacyjny; fascynowała go psychologia chwili, skupienie i obserwacja życia domowego. 

Praca przedstawia dziewczynkę w momencie głębokiego skupienia i melancholii – nastroju tak charakterystycznego dla epoki fin de siecle’u. Pochylona głowa wsparta na dłoni to klasyczny motyw ikonograficzny oznaczający zadumę, intelektualny wysiłek lub wewnętrzne wycofanie. Wyspiański rezygnuje z ukazywania zbędnego tła, skupiając całą uwagę na psychice modelki. Wydaje się ona całkowicie odizolowana od zewnętrznego świata, zanurzona we własnych myślach i wykonywanej czynności. Uchwycenie postaci podczas pisania lub rysowania nadaje dziełu charakter autotematyczny. 

Artysta, sam będący tytanem pracy literackiej i plastycznej, wielokrotnie portretował swoich bliskich w momentach codziennych, rutynowych czynności. W tym kontekście pióro i leżąca przed modelką suszka stają się symbolami aktu kreacji. Rysunek ten można odczytywać jako uniwersalną metaforę samotności autora podczas pracy twórczej.