sygnowany p.d.: J Malczewski | 1903

Na odwrocie na krosnach nalepki: 1/ częściowo uszkodzona, drukowana nalepka wypełniona ręcznie: TOWARZY[ST]WO PRZYJACIÓŁ SZTUK PIĘKNYCH | J Mal[....] | Wystawa Jacka Malczewskiego | 1648 | NR Katalogu 99. Portret art. Wojciecha [.....] Tytuł; 2/
Nalepka ze stemplem wypełniona na maszynie: TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ SZTUK PIĘKNYCH W KRAKOWIE | R.1939 NR 1530.15 | WYSTAWA | JACKA MALCZEWSKIEGO | Autor .... | Adres .... | Dzieło Portret Wojciecha Kossaka | Wykonanie ol. pł. cena. Ponadto na krosnach napisy farbą: – na górnej listwie cyfry: 428; - na listwie lewej cyfry: 1648.

Obraz posiada dwie ekspertyzy autorstwa dr Agnieszki Ławniczakowej i Elżbiety Charazińskiej, których fragmenty niżej cytujemy.
„Portret Wojciecha Kossaka z Belloną datowany jest przez artystę na r.1903. Powstał, więc w tym samym czasie, co tak znane i reprezentatywne dla twórczości Malczewskiego wizerunki współczesnych mu intelektualistów, artystów i zarazem przyjaciół, jak na przykład Portret Edwarda Raczyńskiego (Fundacja Raczyńskich przy MN w Poznaniu), Hamlet polski – portret Aleksandra Wielopolskiego, Portret Jana Kasprowicza (oba w MN w Warszawie) czy dwa Portrety Feliksa Jasieńskiego (w MN w Krakowie). Wizerunek Kossaka znakomicie wpisuje się w ten zespół alegorycznych bądź symbolicznych kompozycji portretowych. Utrzymany jest w poetyce typowej dla tych portretów malowanych przez Malczewskiego, w których strój, postawa, otoczenie osoby portretowanej oraz towarzyszące jej postaci fantastyczne współtworzą pogłębiony wizerunek osobowości modela; odzwierciedlają nie tylko jego cechy psychofizyczne i sygnalizują aktualną rolę i znaczenie w świecie, ale dają również znać o jego marzeniach i aspiracjach”. (wg A.Ławniczakowej)

„Portret Wojciecha Kossaka z Belloną, malowany u szczytu rozwoju twórczości Malczewskiego, przynależy do niezwykle ważnego nurtu w jego programowej sztuce, nurtu podejmującego motyw powinności artysty. W r.1903 idealnym modelem okazał się tu Wojciech Kossak, nadworny malarz cesarza Wilhelma II, który manifestacyjnie opuścił Berlin wkrótce po głośnym, antypolskim przemówieniu cesarza w Malborku 2 czerwca 1902. Lukratywna, wieloletnia „posada” Kossaka na dworze pruskim była dla wielu kolegów malarzy przedmiotem zawiści, a dla polskich patriotów synonimem zdrady, stąd też artysta bywał często krytykowany w polskiej prasie. Natomiast, gdy zdobył się na odmowę udziału w uroczystościach malborskich, potępiony został oficjalnie w środowisku berlińskim. Konsekwencją była rezygnacja i powrót do kraju. To właśnie do tej życiowej sytuacji Kossaka nawiązuje symboliczny portret Malczewskiego. Malarz ubrał swego bohatera – artystę – w rycerską zbroję, a do walki przydał mu sojusznika w postaci bogini wojny Bellony, która również dopowiada treści sztuki uprawianej przez Kossaka. Postawił go przed wyborem – romantyczny gest na miarę dzielnych przodków, znamionujący patriotyczną postawę i jej konsekwencje – lub też proza wygodnego życia, którą dookreśla odjeżdżający w dal pociąg. W krąg tej zawiłej symboliki włączył Malczewski jeszcze chochoły z „Nocy Listopadowej” Wyspiańskiego. (wg E. Charazińskiej)

Obraz został namalowany w Krakowie wiosną (kwiecień?) 1903. Świadczy o tym uwaga J.Bołoz-Antoniewicza, zamieszczona w pierwszym wyd. katalogu wystawy we Lwowie „W najbliższych dniach nadejdą jeszcze następujące obrazy – 99. Portret Wojciecha Kossaka z Belloną. Własność portretowanego w Krakowie”. Natomiast już w drugim wyd. autor umieścił dokładny opis obrazu z uwagą: „Nie znaczony. [...] Malowany w ostatnich miesiącach, nie zupełnie jeszcze wykończony. Własność p Wojciecha Kossaka w Krakowie”. Podpis i datę na obrazie musiał, więc artysta położyć już po wystawie lwowskiej, katalog wystawy z 1939 wymienia obraz już jako sygnowany. ”(bibliografia - patrz niżej).
Od chwili powstania obraz był własnością Wojciecha Kossaka (patrz katalog wystaw we Lwowie i Krakowie), później Józefa Cyankiewicza (patrz katalog wystawy w Krakowie). W 1973 został zakupiony w Krakowie przez obecnego właściciela, który – na pewien czas – przekazał go w depozyt do Muzeum Okręgowego w Toruniu.

Obraz opisywany i reprodukowany m.in. w:
- Katalog wystawy stu dzieł Jacka Malczewskiego, [J.Bołoz-Antoniewicz], Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, Lwów, kwiecień – maj 1903, s. 67, nr kat. 99 (jako własność Wojciecha Kossaka);
- Katalog wystawy stu dzieł Jacka Malczewskiego, [J.Bołoz-Antoniewicz],Wydanie drugie uzupełnione, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, Lwów, kwiecień – maj 1903, s. 67-68, nr kat. 99 (jako własność Wojciecha Kossaka);
- Zbiorowa wystawa dzieł Jacka Malczewskiego, Tow. Przyj. Sztuk Pięknych w Krakowie 1903, Katalog VI, s. 20, nr kat. 96 (jako własność Wojciecha Kossaka);
- Jacek Malczewski 1855-1929, [kat.] Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, lipiec - sierpień - wrzesień 1939, s. 11, nr kat. 15 (jako własność Józefa Cyankiewicza).