PORTRET MŁODEJ DAMY wedle tradycji Zofii Wittowej-Potockiej

Malowidło na plakiecie porcelanowej, wykonane według pastelu Salvatore Tonciego (1756-1844).
Oryginał w zbiorach Kupferstichkabinett Staatliche Museen Preussischer Kulturbesitz (dawniej Muzeum Kró-lewskie) w Berlinie.

porcelana (Berlin ?), sygnowana p.d.: R Werlich Na odwrocie plakiety wyciśnięta cyfra „107”

Na tekturze zabezpieczającej plakietę od tyłu napis atramentem: Nr. 106; obok nalepka z napisem ołówkiem: Potocka.

Autorstwo portretu będącego pierwowzorem naszej plakiety, przypisywane było A.Vertierowi, A.Graffowi, A.Kaufmann i A.Ku-charskiemu. Ostatecznie ustalono jednak, że jego autorem był Salvatore Tonci (1756-1844), włoski malarz działający w Petersburgu, a od 1800 także w Moskwie, popularny portrecista dworu i arystokracji. Obraz trafił do zbiorów berlińskiego Kupferstichkabinett jako dar króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III, który otrzymał go od samej Zofii Potockiej. Według tradycji rodziny Potockich, obraz jest właśnie jej portretem. Modelka - Zofia z Glavanich (1760-1822), primo voto Józefowa Wittowa, secundo voto Potocka, była żoną Stanisława Szczęsnego, słynną z urody Greczynką uważaną za „najpiękniejszą kobietę Europy”. I chociaż tożsamość portretowanej damy nie została bezspornie potwierdzona, a portret bywa uznawany też za wizerunek Heleny z Massalskich Wincentowej Potockiej (co również jest przedmiotem dyskusji) – pastel ten zyskał w XIX w. niezwykłą popularność; był wielekroć kopiowany, powtarzany w rycinach i miniaturach, powielany na porcelanie, w fotografiach i dawnych pocztówkach. Jednym z takich właśnie powtórzeń jest także prezentowana porcelanowa plakieta. Historię Zofii Potockiej barwnie opisał Jerzy Łojek w książce „Dzieje pięknej Bitynki”, a o jej portretach pisała Hanna Widacka w artykule „O portretach pani na Tulczynie „przez Szczęsnego uwielbionej” (Gazeta Antykwaryczna, 1999, nr 11, 12).