PEJZAŻ, fragment Panoramy Siedmiogrodzkiej, 1897

sygnowany l.d.: Jan Styka

Obraz jest fragmentem dalekiego pejzażu w tle Panoramy Siedmiogrodzkiej i przedstawia widok na leżącą u podnóża wysokich wzgórz miejscowość Szent-Erzébet, przed którą widać formujący się oddział piechoty. Panorama Siedmiogrodzka, znana także jako Panorama Bitwy pod Sybinem, Bem w Siedmiogrodzie lub Bem i Petöfi, powstała na zamówienie Węgrów dla uczczenia pięćdziesiątej rocznicy powstania narodowego. Jej tematem była bitwa o Sybin, stolicę Siedmiogrodu (obecnie Sibiu w Rumunii) stoczona 11 marca 1849. Armia węgierska dowodzona przez polskiego generała Józefa Bema odniosła wówczas wspaniałe zwycięstwo nad broniącymi miasta wojskami austriackimi i rosyjskimi. Autorem całości kompozycji panoramy był Styka, który do współpracy przy malowaniu ogromnego płótna (120 x 15 m) zaprosił malarzy węgierskich - Pála Vágo, Margitaya Tihamera i Bélę Spanyi’ego, Polaków - Zygmunta Rozwadowskiego, Michała Wywiórskiego, Tadeusza Popiela oraz niemieckiego malarza Leopolda Schönchena. Sam Styka malował partie przedstawiające, m.in. gen. Bema ze sztabem, jego adiutanta Sándora Petöfiego, tabory armii węgierskiej i dywizję hr. Gergelya Bethlena. Po wstępnych przygotowaniach i wizji lokalnej na polu bitwy, w kwietniu 1897 roku rozpoczęto pracę nad panoramą wykorzystując w tym celu budynek rotundy wzniesionej wcześniej we Lwowie dla Panoramy Racławickiej (eksponowanej w tym czasie na Węgrzech). Już po pięciu miesiącach, we wrześniu 1897 panoramę udostępniono publiczności lwowskiej, a w grudniu tegoż roku z ogromnym sukcesem eksponowano ją w Budapeszcie. Od października 1907 pokazywana była jeszcze w Warszawie. W końcu jednak Panorama Siedmiogrodzka podzieliła los innych tak wielkich obrazów i została pocięta na części, zresztą według wskazówek samego Styki. Artysta sygnował większość wycinków sprzedawanych następnie jako samodzielne obrazy. Mimo poszukiwań, które od lat prowadzi Muzeum Okręgowe w Tarnowie, losy większości z nich nie są dziś znane. Dotychczas udało się ustalić miejsca przechowywania piętnastu fragmentów (muzea, zbiory prywatne), stanowiących jednak tylko nikłą część całości.

Bibliografia dotycząca Panoramy Siedmiogrodzkiej:
- S.Schnür Pepłowski, Bem w Siedmiogrodzie, Lwów 1897;
- Cz.Czapliński, The Styka Family Saga - Saga rodu Styków, New York 1988, s. 104-107;
- A.Majcher-Węgrzynek, Panorama Siedmiogrodzka, Muzeum Okręgowe w Tarnowie, Tarnów 1992 (zawiera pełną bibliografię obejmującą także artykuły prasowe).