SOBIESKI ZDOBYWA CHORĄGIEW POD WIEDNIEM, 31 grudnia 1880 akwarela, ołówek

45 x 33,5 (sama kompozycja); 47,3 x 36,5 cm (w świetle ramy)

sygnowana l.d.: JM (monogram wiązany) | 31/12 rp 1880

O okolicznościach powstania akwareli Sobieski zdobywa chorągiew pod Wiedniem wspomina w swoim dzienniku Marian Gorzkowski, wieloletni sekretarz krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Wymieniając ją wśród dzieł Matejki namalowanych w roku 1880, pisze: „Akwarela przedstawiająca Sobieskiego na koniu pod Wiedniem ścinającego łeb Turkowi, pod koniem leży zabity Niemiec. Akwarela ta była zamówiona do zbiorowego albumu wiedeńskiego, przeznaczonego jako dar od Wiednia dla następcy tronu. W obrazku tym Matejko umyślnie przedstawił zabitego Niemca, by, jak mi mówił z uśmiechem, przypominali sobie w Wiedniu, czym był dla nich Sobieski”.
Matejko powtórzył tu – z nieznacznymi zmianami – motyw opracowany rok wcześniej w centralnej partii olejnego obrazu Odsiecz Wiednia (59 x 104 cm; dawniej w Muzeum Wielkopolskim w Poznaniu; zaginiony w czasie II wojny światowej), w którym przedstawił Sobieskiego na czele husarii atakującej obóz turecki. Zdobycie przez Sobieskiego chorągwi nie jest faktem historycznym; Matejce chodziło o szerszą alegorię ukazującą polskiego króla jako zwycięskiego rycerza, „obrońcę chrześcijaństwa” ratującego Wiedeń przed nawałą turecką. Treści te dopowiada widniejący w dali zarys wieży katedry św. Stefana.

Akwarela, darowana do Wiednia na Nowy Rok 1881, przez lata znajdowała się w prywatnych zbiorach cesarskich. W 1927 znany antykwariusz Franciszek Studziński pozyskał ją do swego krakowskiego Antykwariatu Artystycznego „Tradycja”, skąd – znów na lata – trafiła do kolekcji prywatnej. W posiadaniu właścicieli znajduje się list Franciszka Studzińskiego z dnia 11 kwietnia 1927, przesyłającego informacje o tym akwarelowym obrazie.

Obraz opisany bądź reprodukowany:

- S. Witkiewicz, Matejko, Lwów 1912, il. 167 na s. 177 [Sobieski zdobywa sztandar, akwarela, R. 1880, Muzeum Cesarskie w Wiedniu];
- „Czas” (Kraków), marzec 1927, nr 37;
- M. Treter, Matejko. Osobowość artysty, twórczość, forma i styl, Lwów-Warszawa 1939, il. na s. 371;
- Jan Matejko. Wypisy biograficzne, [opracował J.Gintel], Kraków 1955, il. na s. 281;
- M. Gorzkowski, Jan Matejko. Epoka od r. 1861 do końca życia artysty z dziennika prowadzonego w ciągu lat siedemnastu, [tekst wg poprawionego przez autora wydania z 1898 opracowali K. Nowacki i I. Trybowski], Kraków 1993, s. 202.