Na odwrocie płótna napis niebieską kredką: F.Ruszczyc;
poniżej, czerwoną farbą: 123
Na zachowanych dawnych „plecach”, tj. tekturze na którą pierwotnie naklejone było płótno, odręczne napisy oraz trzy nalepki.
Napisy – w l.g. rogu fioletowym tuszem (?): .. 122;
wzdłuż lewej krawędzi niebieską kredką: BOHDANÓW – WILEŃSZCZYZNA | F RUSZCZYC | 123;
w p.d. rogu czerwoną kredką: P. Galewicz.
Nalepki o treści: 1. [druk + mpis + stempel]: Towarzystwo Przy...
Na odwrocie płótna napis niebieską kredką: F.Ruszczyc;
poniżej, czerwoną farbą: 123
Na zachowanych dawnych „plecach”, tj. tekturze na którą pierwotnie naklejone było płótno, odręczne napisy oraz trzy nalepki.
Napisy – w l.g. rogu fioletowym tuszem (?): .. 122;
wzdłuż lewej krawędzi niebieską kredką: BOHDANÓW – WILEŃSZCZYZNA | F RUSZCZYC | 123;
w p.d. rogu czerwoną kredką: P. Galewicz.
Nalepki o treści: 1. [druk + mpis + stempel]: Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie | R. 1937. Grudzień Nr. 2167/125/ | Autor Ferdynand Ruszczyc | Adres Wystawa pośmiertna... | Dzieło Młyn zimą | Wykonanie olej. Cena .. | WYSTAWA POŚMIERTNA | FERD. RUSZCZYCA; 2. [mpis + rkpis]: MUZEUM NARODOWE W WARSZAWIE | WYSTAWA FERDYNANDA RUSZCZYCA 1964 | Autor Ferdynand Ruszczyc | Tytuł Młyn zimą | Młyn w Bohdanowie | Właściciel Maria Gawalewicz | Nr kat. .. ; 3. nalepka kolekcji rodzinnej [rkpis]: F. Ruszczyc | Młyn zimą | olej | wł. Rodziny, 4. nalepka wystawy monograficznej w MN Kraków II-IV 2002; Muz. Okręg. Toruń IV-V 2002; MN Warszawa VII-IX 2002; LDM w Wilnie X-XII 2002.
Stan zachowania bardzo dobry; pierwotnie obraz naklejony był na tekturę; podczas konserwacji w latach 90. płótno zdjęto z tektury, jego brzegi podklejono pasami, a następnie nabito na krosno.
Obraz jest znanym, z licznych wystaw i publikacji, dziełem Ferdynanda Ruszczyca, wybitnego malarza, rysownika, grafika, scenografa, pedagoga i animatora życia artystycznego w Wilnie i na Wileńszczyźnie.
"Młyn zimą" artysta malował w Bohdanowie, rodzinnej siedzibie Ruszczyców w roku 1897, tuż po ukończeniu studiów i otrzymaniu dyplomu Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Obraz przedstawia stary młyn w zaścianku Doukniewicze i powstał jako jedno z kilku studiów do większej kompozycji – obrazu "Młyn zimą o zachodzie", który w lutym 1898 pokazany był na „Wystawie Wiosennej” w petersburskiej Akademii i został zakupiony przez moskiewskiego kolekcjonera Sawwę T. Morozowa (losy tego płótna nie są znane).
Motyw ośnieżonego młyna zajmował Ruszczyca już od stycznia 1897 roku. Wówczas to wykonał pierwsze szkice rysunkowe i zaczął malować ową dużą, zaginioną dziś, kompozycję. Temat ten pochłonął artystę całkowicie po przyjeździe do Bohdanowa w grudniu 1897. W Dzienniku pisał wówczas wiele o swoich wątpliwościach, wahaniach i rozterkach przy pracy nad Młynem (patrz: "Dziennik" ss.76-820). Z tego czasu zachowało się kilka rysunków, wtedy powstawały także studia olejne, które nota bene same są skończonymi obrazami. Obok omawianego tu "Młyna zimą" są to jeszcze: "Młyn zimą o zachodzie" oraz "Młyn w śniegu" (pierwszy w zbiorach rodziny artysty, drugi w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu; oba wymienione i reprodukowane na s. 86 w katalogu wystawy monograficznej w krakowskim Muzeum Narodowym w roku 2002; 2002 pod nr 31 i 33; patrz bibliografia).
Prezentowany "Młyn zimą" wyróżnia się tu nieco odmiennym rozwiązaniem kompozycyjnym, polegającym na ciaśniejszym kadrowaniu i zamknięciu motywu w prostokącie stojącym. Inna jest także kolorystyka tego płótna – obraz przedstawia bowiem widok młyna w dzień pochmurny, a nie – jak w pozostałych ujęciach – przy zachodzącym słońcu.
Warto nadmienić, że do tematu ośnieżonego młyna Ferdynand Ruszczyc powracał także i później, ale były to już rozwiązania całkowicie odrębne.
Bibliografia dotycząca obrazu:
- "Katalog wystawy pośmiertnej prac malarskich i rysunkowych Ferdynanda Ruszczyca", Wilno październik 1937, s. 28, nr kat. 122 [własność rodziny artysty];
- "Ferdynad Ruszczyc 1870-1936", Przewodnik 127, TZSP Warszawa, listopad - grudzień 1937, s. 38, nr kat.122 [własność rodziny artysty];
- "Ferdynand Ruszczyc 1870-1936. Katalog wystawy pośmiertnej", TPSP w Krakowie, grudzień 1937 - styczeń 1938, s. 25, nr kat. 125 [własność rodziny artysty];
- F"erdynand Ruszczyc 1870-1936. Katalog". [red. J. Ruszczycówna], Muzeum Narodowe w Warszawie 1964, s. 11, 50-51, nr kat.67 [wł. Marii Galewicz w Warszawie];
- "Ziemia i morze w twórczości Ferdynanda Ruszczyca 1879-1936", Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Pomorza Zachodniego w Szczecinie, Szczecin 1965, s. nlb. 7-8, nr kat. 18, il. 3 [wł. Marii Galewicz w Warszawie];
- J. Ruszczycówna, "Źródła twórczości artysty" [w:] "Ferdynand Ruszczyc 1870-1936, Pamiętnik wystawy" [red. J. Ruszczycówna], Narodowe w Warszawie, Warszawa 1966, s. 29-32 [o pracy nad Młynem], il. 21.
- F. Ruszczyc, "Dziennik, Część pierwsza, Ku Wilnu 1894-1919", [wybór okład, opracowanie i wstęp E. Ruszczyc], Warszawa 1994, ss. 76-82 [o pracy nad "Młynem"], il. 33 [własność M. Galewicz, Warszawa];
- J. K. Ostrowski, "Mistrzowie malarstwa polskiego", Kraków 1996, il. na s. 209;
- S. Krzysztofowicz-Kozakowska, "Sztuka Młodej Polski", Kraków 1999, s. 330, il. 327 [własność prywatna]
- E"ncyklopedia Sztuki Polskiej", [słowo wstępne J.K.Ostrowski], Kraków 2001, il. na s. 566;
- "Ferdynand Ruszczyc 1870-1936. Życie i dzieło", [S. Krzysztofowicz-Kozakowska, A. Kroplewska-Gajewska], Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2002, s. 87, nr kat.32, il. (porównaj też nr kat. 31, 33).