PATROL POLSKI W 1830 ROKU, 1869

(obraz znany także pod tytułami: Rekonesans strzelców konnych z 1831 roku, Rekonesans szaserów z 1831 roku, Patrol 1830 - lub - 1831, Zasięganie języka przez patrol ułanów polskich z 1831 roku)

sygnowany p.d.: M Gierymski 69

Na odwr. płótna okrągły, zatarty stempel z czytelnym słowem WIEN; na krośnie 3 naklejki: - 1. na poprzeczce krosna z odręcznym napisem: The number, 11311, refers to a picture by | Professor Maxymilian Gierymski, (1846-1874), size 20 x 14" | title, "Polish Scouts". | I hope this information will be | of use to you - oraz częściowo czytelnym stemplem: DOM SZTUKI | (HÔTEL DES VENTES) | [nieczytelne]; - 2. na listwie górnej - druk i napis odręczny : /./62 No No 162 | Nazwisko autora M. Gierymski | Rodzaj dzieła olejny | Tytuł „Patrol polski w 1830 r.“ | Cena ... Cena ... | SALON SZTUKI I ANTYKWARNIA | ABE GUTNAJER | /.../ - Mazowiecka 16; - 3. na górnej listwie naklejka wystawy w TZSP w Warszawie o treści: 08564 Autor Gierymski Maks. 08564 | Tytuł Patrol 1830 roku | Rodzaj dzieła ol | [dalej nieczytelne]; na niej czerwony stempel z datą: 3. czerwca 1929. Na d. listwie krosna naklejony pasek szarego papieru z nieczytelnym napisem czerwoną kredką.

Patrol polski w 1830 roku długo uchodził za obraz bezpowrotnie utracony w czasie II wojny i tak też określany był w powojennych opracowaniach (por. m.in. Straty wojenne... 1999 i 2007). Jego pojawienie się w 1999 uznano za wydarzenie. Jest to bowiem dzieło znaczące, pierwsza z jego kompozycji przedstawiających motyw żołnierzy na patrolu, „jeden z obrazów wyznaczających przełom w twórczości Gierymskiego. /.../ Z samej istoty tematu prowadzi do Patrolu powstańczego, jednego z najważniejszych obrazów artysty.“ Obraz wiosną 1869 został wystawiony w monachijskim Kunstvereinie i spotkał się z uznaniem znanego krytyka Friedricha Pechta, który pisał m.in.: „[przedstawienie wielu postaci w swobodnym ruchu oraz pobudzenie fantazji widza] udało się także osiągnąć w niezwykłym stopniu w zimowej scenie z polskiej wojny 1831 r. [w obrazie] Gierymskiego, równie jak jego rodak Brandt wielce obiecującego polskiego artysty, który już wielokrotnie ściągał na siebie uwagę swymi oryginalnymi małymi obrazami.
Tutaj wywołuje najprostszymi środkami w szczególny sposób fascynującą melancholijną poezję.“ (cyt. za H.Stępień, Malarstwo... 1979, s. 94-95). Patrol..., zakupiony następnie przez Kunstverein, drogą losowania trafił do prywatnych, monachijskich zbiorów Wilhelma Kastnera. W 1927 został kupiony w Wiedniu przez warszawskiego antykwariusza Abe Gutnajera, a następnie znalazł się w zbiorach Apolinarego Przybylskiego w Warszawie (lata 1927-1939). W okresie od I 2000 do IV 2008 znajdował się w Muzeum Narodowym w Warszawie (depozyt prywatny; nr 3281).

Obraz wymieniony, opisany bądź wzmiankowany w:

- F. Pt. [Pecht], Münchener Kunst, Kunstverein, „Allgemeine Zeitung“ - Beilage, [Augsburg] 1869, nr 111, z dn. 21 IV 1869, s. 1697;
- Bericht über den Bestand und das Wirken des Münchner Kunstvereins währen des Jahres 1869, München 1869, nr kat. 1;
- R. Assmus, Studien zur Charakteristik bedeutender Künstlerder Gegenwart, CIV: Max Gierymski, „Die Dioskuren“ 1874, nr 47, s.378;
- B. Łaszczyński, Uzupełnienia; Gierymski Maksymilian, [w:] E. Swieykowski, Pamiętnik TPSP w Krakowie 1854-1904, Kraków 1905, s. 590-591 [Zasięganie języka przez polski patrol z r. 1830; kupiony w Monachium];
- A. Sygietyński, Maksymilian Gierymski, Lwów 1906, il. na s. 33;
- „Warszawianka“ 1927, nr 87 z dn. 29 III, s. 4;
- „Sztuki Piękne“ 1927, nr 8, s. 322 (Kronika artystyczna);
- Nr 24 Przewodnik po wystawie TZSP /.../ Spis dzieł wystawy batalistycznej /.../, Warszawa VI 1927 r., s. 18, nr kat. 34 [Zasięganie języka przez patrol 1831 r.; własność A. Przybylski];
- Sprawozdanie Komitetu Towarzystwa Sztuk Pięknych w W-wie 1927, s. 39;
- Nr 45 Przewodnik po wystawie TZSP, Wystawa malarstwa polskiego drugiej połowy XIX wieku, Warszawa VII - VIII 1929, s.11, nr kat. 905 [Patrol 1830 r.; własność A. Przybylski];
- Sprawozdanie Komitetu Towarzystwa Sztuk Pięknych w W-wie 1929, s. nlb.;
- Przewodnik nr 85, Żołnierz i koń w sztuce polskiej w. XIX i sztuka współczesna, TZSP, Warszawa 1933, nr kat. 39;
- Sprawozdanie Komitetu TZSP w Warszawie 1933, s. 22;
- Katalog wystawy retrospektywnej „Życie Polskie w Malarstwie“, IPS, Warszawa 1934, nr kat. 27;
- Wystawa polskiego malarstwa batalistycznego [kat.] IPS VI-IX 1939, Warszawa 1939, nr kat. 31;
- J. Bogucki, Gierymscy, Warszawa 1959, s. 70, repr.;
- H. Stępień, Maksymilian Gierymski 1846-1874. Malarstwo i rysunek. Wystawa monograficzna zorganizowane w setną rocznicę śmierci artysty, MNW, Katalog, Warszawa 1974, s. 22;
- M. Masłowski, Maksymilian Gierymski i jego czasy, Warszawa 1976, s. 194-195, repr. na s. 206;
- Maksymilian i Aleksander Gierymscy, Listy i notatki. Zebrał, ułożył i wstępem opatrzył J.Starzyński. Teksty do druku i komentarze opracowała H.Stępień, Wrocław 1979, s. 395, 396, 513;
- H.Stępień, Malarstwo Maksymiliana Gierymskiego, Wrocław 1979, s. 94-95, 171, kat. nr 57, il. 80;
- H.Stępień, Maksymilian Gierymski. Obraz i słowo, Warszawa 1983, s. 21;
- Straty wojenne. Malarstwo polskie. Obrazy olejne, pastele, akwarele utracone w latach 1939-1945 w granicach Polski po 1945, Poznań 1998, s. 95, nr kat. 115, il.; patrz także: Obrazy odnalezione w kraju i za granicą, w: Straty wojenne. /.../; wznowienie - reprint, Poznań 2007, jw. oraz s. 328, il.;
- Katalog D.A. Agra-Art z dn. 24 X 1999, nr kat. 19, il.
- S.Bołdok, Antykwariaty artystyczne salony i domy aukcyjne, Historia warszawskiego rynku sztuki w l. 1800-1950, Neriton, W-wa 2004, s. 231, 358.