AERT VAN ANTHONISZ [ANTHONISSEN]

zwany także AERT VAN ANTUM (przypisywany)

olej, deska (parkietowana), 47,8 x 65,6 cm

Stan zachowania, liczącego ponad 400 lat, obrazu jest bardzo dobry (poza pożółkłym werniksem i nielicznymi, zmatowiałymi retuszami).

Obraz był przedmiotem zainteresowania dr Hanny Benesz, wybitnej znawczyni malarstwa holenderskiego i flamandzkiego, która – widząc w nim dzieło o bardzo wysokich walorach artystycznych – hipotetycznie połączyła go z twórczością malarza Aerta Anthonisz’a.

Niżej przytaczamy obszerną część jej opracowania.

W kompozycji dominuje [...] duży żaglowiec z banderą holenderską, unoszący się na wezbranych falach. Dla bezpieczeństwa większość żagli została zwinięta, lecz przechył kadłuba statku, wzburzone wody morza i rozpryskujące się grzywacze podkreślają dramatyzm sytuacji. Burzowe, ołowiowe chmury po lewej stronie skontrastowane zostały z równie groźnie wyglądającą białą, lecz przysłoniętą woalem mgły jasnością po prawej. Tam widoczne, niczym zjawy, dwa inne statki walczące z żywiołem. Prostymi, lecz mistrzowskimi środkami wyrazu – stonowaną, niemal monochromatyczną kolorystyką i ostrym światłocieniem – udało się malarzowi osiągnąć artystyczny efekt bardzo wysokiej klasy.

Obraz należy do wczesnego okresu malarstwa marynistycznego, w którym wyraźnie widoczny jest wpływ „ojca“ marynistyki – Hendricka Vrooma (ok. 1563-1640). Kompozycja wykazuje bliskie związki z malarstwem Aerta Anthonisz’a, zwanego także Aertem van Antum, artysty pochodzenia flamandzkiego urodzonego w Antwerpii w 1580 roku. Malarz ten od lat dziecięcych przebywał w Amsterdamie i tam też pozostał aż do swojej przedwczesnej śmierci w 1620 roku. Porównanie omawianego dzieła z sygnowanymi obrazami Aerta Anthonisz’a w Muzeum Narodowym w Warszawie (nr inw. Mob 1742) i w Rijksmuseum w Amsterdamie (nr inw. A 1367, A 1446) daje pewne podstawy do przypisania go temu artyście. Najbardziej charakterystyczny jest realistyczny, a zarazem ekspresyjny sposób kształtowania fal, kompozycja ze skłonnością do kładzenia akcentu mniej więcej w centrum i rozróżnienie pomiędzy bardziej precyzyjnym oddaniem głównego, dominującego motywu a szkicowym traktowaniem form pobocznych (statków lub fragmentów wybrzeża widocznych na dalszych planach).

Za opinią dr Hanny Benesz z dn. 20 maja 2009 r.