sygnowany p.d.: Fra Żmurko | Warszawa 1894 Na odwrocie p.g. napis autorski: Replika do „Pieśni wieczornej“ | (oryginał w Ameryce) | Fr. Żmurko | [....] 1893 Oferowany obraz jest autorską repliką jednej z najsławniejszych kompozycji Żmurki znanej jako Pieśń wieczorna lub Modlitwa wieczorna czy Harmonia. Obraz ten - dziś zaginiony - zyskał w swoim czasie niezwykłą sławę, był po wielekroć wystawiany, nagradzany medalami, a wydawnictwa ubiegały się o prawa reprodukcji (m.in. obraz reprodukowano w "Overland Monthly" i nowojorskim "Famous Painting of the World", a w Polsce w „Tygodniku Ilustrowanym“). Artysta ukończył Pieśń wieczorną w roku 1893, wówczas też płótno wystawiono na specjalnej wystawie w warszawskiej Zachęcie. W roku 1894 obraz został pokazany na wystawie w San Francisco i Chicago, gdzie nagrodzono go złotym medalem. Recenzje miał entuzjastyczne; pisano o lirycznym nastroju, tchnieniu poezji i melancholii letniego wieczoru kiedy „na skrzydłach pieśni zdają się szybować duch tych zasłuchanych dzie-wic, które mają przy idealnej piękności jakiś eteryczny charakter nieziemskich zjawisk“. Dalsze losy obrazu trudno prześledzić; w dawnej prasie pojawiają się enigmatyczne wzmianki, że obraz pozostał w Ameryce. To niezwykłe powodzenie Pieśni wieczornej spowodowało zapewne, że już w 1894, a więc w roku swego światowego sukcesu, Żmurko namalował - oferowane właśnie na naszej aukcji - powtórzenie owej sławnej kompozycji. Nie znamy bliższych okoliczności powstania repliki, można tylko domniemywać, że powstała ona na czyjeś szczególne zamówienie. Replika (100 x 200 cm) różni się od wersji pierwotnej (82 x 165 cm) przede wszystkim większymi wymiarami. Układ kompozycyj-ny został wiernie zachowany, ale całość ujęta jest w nieco szerszym kadrze. Artysta wprowadził też drobne zmiany w szczegółach - np. dodał sierp księżyca w nowiu i nieco inaczej potraktował pierwszoplanową roślinność. Obraz wyróżnia się, charakterystyczną dla obrazów Żmurki, szlachetnością tonów barwnych; bladych, delikatnych fioletów, szarości, przyćmionej zieleni i błękitu, oranżu i różowiejących bieli ożywionych drobnymi plamkami czystej czerwieni. Koloryt współtworzy emanujący z obrazu łagodny i nieco senny nastrój letniego wieczoru.

O obrazie Pieśń wieczorna pisano wiele - z braku miejsca odsyłamy Państwa jedynie do monografii artysty pióra Kazimierza Daniłowicza-Strzelbickiego, Franciszek Żmurko, Warszawa 1902, gdzie reprodukowany jest sam obraz i pierwsze szkice kompozycji (s.25, 26). Natomiast pełniejszą bibliografię podaje katalog wystawy F.Żmurki w Muzeum Mazowieckim w Płocku z roku 1978 (s. 9, 29).