Agra Art | Aukcje

Aukcja Sztuki Dawnej - 12 grudnia 2021

Obiekt w archiwum

[ status: zarchiwizowany ]
Tytuł:
PORTRET WANDY MARII SKARŻYŃSKIEJ, 1917
Nr:
29573
Technika:
pastel, papier brązowy naklejony na tekturę
Wymiary:
59 cm x 43 cm
Cena wywoławcza:
200 000 zł
Cena uzyskana:
220 000 zł
Informacje o dziele:

PORTRET WANDY MARII SKARŻYŃSKIEJ, z domu Romm, 6 I 1917

sygn. u góry po lewej: Ignacy Witkiewicz | 1917 6/I.

na odwrociu u góry pośrodku: N 12. Witkiewicz 1917 Petersburg / Portret Pani Skarżyńskiej / własność / [pieczątka:] TADEUSZA SKARZYNSKIEGO

 

Obraz posiada ekspertyzę dr Anny Żakiewicz z grudnia 2018 roku.

Lata I wojny światowej Stanisław Ignacy Witkiewicz (używający od połowy 1917 roku pseudonimu artystycznego Witkacy) spędził w Petersburgu, gdzie miał oparcie w krewnych swego ojca. Przyjechał tam jesienią 1914 r. i niemal od razu wstąpił do armii carskiej. Po przeszkoleniu wojskowym artysta trafił do ekskluzywnego Pawłowskiego Pułku Leibgwardii, który został wysłany na front w 1915 roku, a w lipcu 1916 roku stoczył krwawą walkę z armią austriacką pod Witonieżem nad rzeką Stochod w Zachodniej Ukrainie. Była to jedna z najkrwawszych bitew Wielkiej Wojny. Witkacy został w niej ranny, a następnie ewakuowano go do Petersburga, gdzie przebywał w szpitalu wojskowym ponad miesiąc. Na front więcej nie wrócił, ale „za męstwo i odwagę“ został odznaczony orderem św. Anny IV stopnia i awansowany do rangi porucznika. Z armii carskiej wystąpił w połowie listopada 1917 i zgłosił się do dyspozycji Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego. Kontynuował, przerwaną przez udział w działaniach wojennych, twórczość artystyczną.

W Petersburgu bowiem, już w 1915 r.zaczął wykonywać portrety z użyciem barwnych pasteli. Była to także działalność zarobkowa, dzięki której uzyskiwał całkiem przyzwoity dochód. Portretował zarówno kolegów z wojska, jak i petersburskie „wyższe sfery“, w tym – dość liczną tamtejszą Polonię, do której należała rodzina Skarżyńskich. Wanda Skarżyńska (1892-1967) była aktorką, żoną aktora i reżysera, Tadeusza Skarżyńskiego (1886-1944).

 

Oboje przebywali w Petersburgu w latach 1915-1917, gdzie Tadeusz występował w Teatrze Ludowym. Po wojnie Skarżyńscy wrócili do Polski, grali w teatrach w Warszawie, Mińsku Litewskim, Grodnie, Bydgoszczy, Płocku i w wielu innych polskich miastach. W latach 1927-1929 Tadeusz był nawet dyrektorem Teatru Miejskiego w Płocku. O Wandzie w 1923 roku pisano, że rozporządza techniką aktorską i posiada w głosie nutę szczerego liryzmu, a w scenach dramatycznych ujawniła siłę i temperament. Po jej śmierci portret był własnością rodziny.

 

Niestety, większość prac Witkacego z czasów petersburskich uważa się za zaginione, więc pojawienie się tego portretu na rynku antykwarycznym należy uznać za wyjątkowe wydarzenie dla miłośników i kolekcjonerów twórczości Witkacego.

 

Portret jest realistyczny, bo takich – zgodnie z tradycją ówczesnego rosyjskiego malarstwa – oczekiwali jego klienci. Witkacy jednak nie byłby sobą, gdyby do tych wizerunku nie wprowadził jakichś urozmaiceń.

W przypadku portretu Wandy Skarżyńskiej jest to fantazyjny kapelusik z piórkiem, którego czerń silnie kontrastuje z intensywną bielą dużego, wykładanego kołnierza. To zestawienie oraz oranżowa bluzka pod błękitnym żakietem z pewnością wynikają nie tylko z rzeczywistego wyglądu modelki, ale też są ściśle związane z ówcześnie przez artystę formułowaną teorią Czystej Formy, w której zagadnienia koloru oparte były na harmonii kontrastujących ze sobą barw dopełniających: w tym przypadku błękitu i oranżu z dodatkiem silnego kontrastu czerni i bieli.

Dodatkowym walorem portretu jest niezwykle subtelnie oddana delikatna uroda modelki oraz przedstawienie jej na tle wystylizowanego oparcia kanapy, które przywołuje odniesienia do swobodnie potraktowanego secesyjnego wzornictwa pochodzącego z epoki, której schyłek właśnie następował.

 

W tym czasie artysta nie używał jeszcze pseudonimu Witkacy, lecz w sygnaturze na swoich pracach pomijał pierwsze imię, by nie utożsamiano go z jego ojcem znanym w Petersburskich kręgach, Stanisławem Witkiewiczem.

Prezentowany portret jest niezwykle interesujący zarówno z uwagi na osobę modelki, walory artystyczne, jak i uchwycenie kadru z życia, które za niespełna miesiąc miał ulec diametralnym zmianom.

Za ekspertyzą dr Anny Żakiewicz

więcej

Stanisław Ignacy Witkiewicz:

Stanisław Ignacy Witkiewicz (Warszawa 1885 - Jeziory na Wołyniu 1939) uczył się w domu pod kierunkiem ojca, Stanisława Witkiewicza. W 1903 zdał maturę we Lwowie. W 1904 zaczął podróżować, m.in. do Wiednia, Włoch, Monachium, Paryża, Londynu. W latach 1904-1910 odbywał studia w ASP w Krakowie u prof. Józefa Mehoffera, przerywane okresami nauki u Władysława Ślewińskiego. W 1914 wyjechał z ekspedycją Bronisława Malinowskiego do Australii, stamtąd zaś wprost do Petersburga, gdzie po wybuchu I wojny światowej zaciągnął się do wojska rosyjskiego. W Rosji był świadkiem rewolucji bolszewickiej. 

Po powrocie do kraju w 1918 został członkiem grupy „Formiści", z którą wystawiał w latach 1918-1922. W malarstwie tego okresu był najbliższy wcielenia w życie własnej teorii Czystej Formy, sformułowanej w czasie wojny (stosowała się ona również do dramatu). Obok Leona Chwistka był głównym teoretykiem ugrupowania. Po 1924 działał jako jednoosobowa „Firma Portretowa S. I. Witkiewicz’’ wykonująca portrety na zamówienie. Jednocześnie kontynuował twórczość literacką (dramaty, powieści) i filozoficzną, przede wszystkim zaś uprawiał spajającą wszystkie formy jego aktywności, docenioną dopiero u schyłku XX wieku „sztukę życia’’. Popełnił samobójstwo na początku II wojny światowej, nazajutrz po agresji sowieckiej na Polskę.

Data aukcji Nr kat Wywoławcza Uzyskana Zmień:
2021-12-12 29 200 000 zł 220 000 zł N/A PLN USD EUR