Agra Art
Galeria Ofertowa

syg. l.g.: Z. Pronaszko
 

Na odwrocie, na prawej listwie krosna napis (czarnym flamastrem): „Portret żony“ 1926; obok powtórzony napis ołówkiem i zakreślony czarnym flamastrem; na dolnej listwie krosna, przeciwnie do kompozycji (ołówkiem): Maj 1926; ponadto na górnej listwie ramy nalepka aukcyjna Agra-Art z 2008 r.

Maria Norma Pronaszko z domu Taube, doktor medycyny, prywatnie żona artysty od 1919 roku i jego ulubiona modelka. Pojawia się w ponad 20 znanych portretach przechowywanych m.in. w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.

Pronaszko, obok monumentalnych kompozycji i rzeźb, często powracał do portretów. Ten bliski mu temat, traktował jako przestrzeń do eksperymentów formalnych i jednocześnie osobistego zapisu uczuć. Na prezentowanym obrazie widzimy Marię ujętą frontalnie, z delikatnie ułożoną dłonią na piersi podtrzymującą jasny szal, który otaczając głowę kontrastuje z ciemnym tłem i suknią. Kompozycja jest syntetyczna, o uproszczonych płaszczyznach barwnych, co wpisuje się w estetykę lat 20. – zbliżoną do nurtów nowoczesnego klasycyzmu i realizmu syntetycznego. Pronaszko nie skupia się na detalach, ale na monumentalizacji formy i klarowności linii, co nadaje postaci powagi i spokoju.

Biały szal – symbol czystości, duchowego skupienia, a zarazem intymności – odgrywa kluczową rolę w kompozycji, miękko otaczając twarz portretowanej i tworząc aurę wyciszenia. Całość utrzymana jest w ograniczonej gamie barwnej, z przewagą brązów, czerni i złamanej bieli, co dodatkowo podkreśla ascetyczny, niemal ikoniczny charakter portretu.

W kontekście twórczości Pronaszki dzieło to można odczytywać jako przeciwstawienie monumentalnym realizacjom artysty z kręgu formizmu i późniejszym rzeźbom. Jest zapisem życia prywatnego, a jednocześnie świadectwem poszukiwań nowej estetyki portretu w sztuce dwudziestolecia międzywojennego – między modernizmem a klasycyzującą prostotą.