Eliasz Kanarek (1901-1969), Tadeusz Lipski (1905-1987)
Mapa lasów polskich, 1938
Mapa znana również jako Mapa łowiecka II RP (Lutostańska i Sikorski) lub Mapa turystyczna Polski, 1938 (Imago Poloniae 2002).
34 x 44 cm; druk artystyczny wykonany na zlecenie Dyrekcji Naczelnej Lasów Państwowych w 1938 roku. Na Wystawie Światowej w Nowym Yorku w latach 1939-1940 mapa, stylizowana na XVII-wiecznych wzorach, miała reklamować lasy, przemysł leśny oraz bogactwo zwierz...
Eliasz Kanarek (1901-1969), Tadeusz Lipski (1905-1987)
Mapa lasów polskich, 1938
Mapa znana również jako Mapa łowiecka II RP (Lutostańska i Sikorski) lub Mapa turystyczna Polski, 1938 (Imago Poloniae 2002).
34 x 44 cm; druk artystyczny wykonany na zlecenie Dyrekcji Naczelnej Lasów Państwowych w 1938 roku. Na Wystawie Światowej w Nowym Yorku w latach 1939-1940 mapa, stylizowana na XVII-wiecznych wzorach, miała reklamować lasy, przemysł leśny oraz bogactwo zwierzyny w naszych łowiskach. Oryginał wykonany akwarelą i tuszem posiadał wymiary 100 x 130 cm.
W lewym dolnym narożniku mapy, na prostokątnej tablicy wspartej na postumencie widnieje napis: Drawn And Painted By | Messrs | Kanarek Lipski.
Z lewej strony postumentu, wsparty o tablicę, stoi artysta malarz Eliasz Kanarek z paletą i pędzlami w dłoni oraz ptakiem (zapewne kanarkiem) na prawym ramieniu, a z prawej strony kartograf Tadeusz Lipski, trzymający w dłoni cyrkiel. Pomiędzy artystami znajduje się astrolabium.
W lewym górnym narożniku mapy w ozdobnym kartuszu następująca inskrypcja: POLONIAE | Regni amplissimi | in quo abundantiam | silvarum | paradisum venatorum | necnon naturae | ac vetustarum | civitatum amoenissimos | prospectus | benevole viator | invenies typus | geographicus | AD MDCCCCXXXVIII [w wolnym tłumaczeniu za Lutostańską i Sikorskim, „Kultura Łowiecka”, 29/2003): Polonia – wielkie królestwo obfitości lasów, raj polowań. Zachwyca widokami przyrody i historią dawnego kraju. Podróżnym życzliwa i gościnna. Obraz geograficzny AD 1938].
Na mapie ze współrzędnymi geograficznymi zaznaczono granice państwa, ważniejsze miasta (np. Warszawa, Wilno, Lwów, Kraków, Gdynia) i ośrodki przemysłu leśnego (np. Bydgoszcz, Augustów, Hajnówka, Nowogródek, Dorohusk, Worochta). W uproszczony sposób przedstawiono rzeki, góry i kompleksy leśne (np. lasy karpackie, litewskie, podolskie, nadnoteckie), niekiedy stojące w ogniu. Na tle lasów ukazano piktogramy zwierząt chronionych (żubra) i łownych (niedźwiedzia, łosia, jelenia, sarny, wilka, dzika, bobra, lisa, zająca, głuszca). Rysunki poszczególnych gatunków przedstawiono w różnej postaci, na przykład jelenia jako walczącego byka. Przedstawiono na niej także kilka scen rodzajowych, m.in. dwóch górali niosących na drągu upolowanego jelenia, wędkarza nad rzeką, wozaka wiozącego wielką kłodę drzewa.
Cały nakład mapy został szybko wycofany i zniszczony w wyniku protestu ambasad III Rzeszy oraz ZSRR, a powodem były wymowne politycznie „drobne” detale rysunkowe. Za zachodnimi granicami II Rzeczypospolitej autorzy mapy przedstawili Germanów maszerujących w kierunku Polski z rękoma podniesionymi w geście hitlerowskiego pozdrowienia, natomiast tuż za naszymi wschodnimi rubieżami gotowy do salwy pododdział egzekucyjny NKWD. A tereny za wschodnią granicą zostały przez autorów opatrzone łacińską inskrypcją o znaczeniu: „wschodnie tereny zamieszkałe przez ludożerców”.
Nieliczne zachowane wydruki map znajdują się, m.in. w Bibliotece Instytutu Badawczego Leśnictwa w Sękocinie pod Warszawą, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Muzeum Miejskim w Zabrzu, a także w prywatnych zbiorach Tomasza Niewodniczańskiego.
Literatura:
- Artystyczna mapa lasów polskich, „Echa Leśne” 1939, nr 15 (14/15);
- Imago Poloniae. Dawna Rzeczpospolita na mapach, dokumentach i starodrukach w zbiorach Tomasza Niewodniczańskiego, red. T. Niewodniczański, Agencja Rekl.-Wyd. Arkadiusz Grzegorczyk, Warszawa 2002;
- A. Lutostańska, W. Sikorski, Polskie lasy i zwierzyna w orbicie wielkiej historii, „Kultura Łowiecka” 2003, nr 29, s. 15-17.
