Agra Art
Galeria Ofertowa

Musica Sacra i Musica Profana, 1901
malarskie szkice dekoracyjnych panneaux dla Filharmonii Warszawskiej

wymiary: wys. 35 cm; szerokość krawędzi: 28,5 cm (górna); 7 cm (dolna)

Na odwrocie napisy, nalepki i pieczątki (druk, stempel, rękopis tusz):

Musica Sacra:

• napis na odwrocie rysunku papier brązowy) widoczny w „okienku” pleców: Szkic oryginalny | H. Siemiradzkiego do | „Panneaux” w | Filharmonii Warszawskiej | Córka: | Wanda Przyjemska;

• napisy na „plecach”: - ołówkiem: 46; - niebieską kredką: A;

• nalepka wystawy w TZSP o treści: 48483 Autor Siemiradzki Henryk, tytułem: Panneau do sali Filharmonii I | Cena - Wł. P. W. Przyjemska Data | 25 MAJ. 1939

• nalepka depozytowa Muzeum Narodowego w Warszawie z nr inwentarzowym: 183438;

• prostokątna pieczątka: WYDANO Z DEPOZYTU | MUZEUM NARODOWEGO | W WARSZAWIE

Musica Profana:

• napis na odwrocie rysunku (papier błękitny) widoczny w „okienku” pleców: Szkic oryginalny | H. Siemiradzkiego | do „Panneaux” w | Filharmonii Warszawskiej | Córka: | Wanda Przyjemska;

• napisy na „plecach”: - ołówkiem: 47; - niebieską kredką: A;

• nalepka wystawy w TZSP o treści: 48482 Autor Siemiradzki Henryk | Tytuł: Panneau do sali [onii] | Cena - Wł. P. W. Przyjemska Data | 25 maja 1939;

• nalepka inwentarzowa Muzeum Narodowego w Warszawie z nr: 183439; - na nalepce pieczątka: WYDANO Z DEPOZYTU | MUZEUM NARODOWE | W WARSZAWIE;

• na „plecach” prostokątna pieczątka: WYDANO Z DEPOZYTU | MUZEUM NARODOWEGO | W WARSZAWIE

Pochodzenie:
- ze zbiorów córki artysty, Wandy z Siemiradzkich Przyjemskiej (1878-1962). Latem 1939 wystawione w Muzeum Narodowym w Warszawie, gdzie następnie pozostały, zdeponowane i zabezpieczone na czas wojny. Wydane właścicielce 13 grudnia 1949.

Przedstawione tu dwa szkice Henryka Siemiradzkiego są kompozycyjno-kolorystycznymi studiami do dekoracyjnych panneaux przeznaczonych dla – powstałego w latach 1900-1901 – gmachu Filharmonii Warszawskiej. Te wielkie płótna - umieszczone w głównej sali koncertowej w przyłuczach po obu stronach arkady sceny – były darem Siemiradzkiego dla Warszawy, a zarazem ostatnią z jego wielkich dekoracyjnych realizacji, by przypomnieć choćby tylko kurtyny Teatrów w Krakowie (1896) i we Lwowie (1900).

Obie kompozycje - Musica Sacra i Musica Profana – przepadły w czasie wojny, zniszczone w czasie pożaru Filharmonii w 1939 r. Dziś znane są przede wszystkim z czarno-białych zdjęć i reprodukcji. Tylko w znikomej liczbie zachowały się autorskie szkice rysunkowe - studium postaci Orfeusza do Musica Profana (MN w Krakowie) oraz bliźniacze, z roboczą kratką, większe szkice obu kompozycji Musica Sacra (aukcja Sopockiego D. A.; 06. 2017) i Musica Profana (MN Kraków). Tym cenniejsze są więc obecnie prezentowane studia, przekazujące informacje nie tylko o kompozycji, ale i o kolorystyce obu panneaux. Jedyne dobre reprodukcje finalnych realizacji Musicae Sacra i Profana znajdujemy w – bogato ilustrowanej – pierwszej monografii Henryka Siemiradzkiego autorstwa Stanisława Romana Lewendowskiego (wyd. 1904, 1911), który też dokładniej je opisuje.

Nad sceną czy estradą koncertową widzimy dwa obrazy dekoracyjne pędzla Siemiradzkiego. A są to prawie ostatnie prace, jakie wyszły z pracowni już zapadającego na zdrowiu artysty! Patrząc na nie /.../ cieszmy się, że ostatnie prace Siemiradzkiego zostały w Warszawie, w przybytku godnym jego wielkiej sztuki! Obrazy te alegoryzują; „Muzykę świecką” i „Muzykę kościelną”. Na pierwszej widzimy parę pastuszą, której dzieciątko małe śpi ułożone w kobiałce plecionej. Nad nim, jakby je pieśnią swoją kołysał do snu, stoi Orfeusz i wydobywa z lutni dźwięki, których tony i harmonię szepcą mu Amor i Psyche skrzydlata. A pieśń ta z duszy uczucia i miłości poczęta ujarzmia zwierzęta dzikie, wywołuje z fal wodnych Nimfy i wstrzymuje zabójcze instynkty Centaura, rzucającego arkan na chyżo mknącego jelenia. Alegoria ta jest bardzo logicznie rozwiązana. Za tło służy jej prześliczny krajobraz południowy.

Mniej udatnie przedstawioną została „Muzyka sacra”. Osobą, na którą mają działać boskie pienia i gra świętej dziewicy, jest stary filozof, zagłębiony w uczone księgi zagadnień Boga i człowieka. Budzi go i odrywa niejako od nierozwiązanych hipotez anioł i wskazuje za wypoczynek umysłu - muzykę poważną, świętą, klasyczną. Uspokajający i uszlachetniający wpływ tej muzyki ma zapewne wyobrażać starzec, słuchający harmonii tonów w skupieniu ducha, oparłszy głowę na dłoni.

Obie te dekoracje bardzo dobrze się prezentują, a przy oświetleniu elektrycznym nawet wyjątkowo dobrze, ozdabiając salę i działając niewymownie harmonijnie dla oka.

Literatura:
- Katalog wystawy obrazów Henryka Siemiradzkiego w Gmachu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Królestwie Polskiem, Królewska No 17., [strona tytułowa i tekst także w języku rosyjskim], Warszawa 1903, s. 7, nr kat. 16 bądź 18, 19 [taki sam zapis]
- S. R. Lewandowski, Henryk Siemiradzki, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa-Kraków, 1904 i 1911, s. 120-121 (reprodukcje skończonych kompozycji);
- Henryk Siemiradzki 1843-1902, (wstęp J. Puciata-Pawłowska) Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, lato 1939 roku, [Warszawa 1939], s. 19, nr kat. 43 (wł. Wandy Przyjemskiej);
- T. Ł. Karpowa, Gienrich Siemiradzkij / Henryk Siemiradzki, St Petersburg 2008, ss. 212-216, il. na s. 213, 214,215.
- dr Zbigniew Michalczyk Instytut Sztuki PAN Warszawa Architektura dawnego gmachu filharmonii w Warszawie. Geneza, opinie współczesnych i tzw. odbudowa, il. 6,7; wzmianki w tekście.