Agra Art
Galeria Ofertowa

sygn. na odwr l.g.: nr. 31-1974 | H. Stażewski

Pochodzenie:

Kolekcja historyk sztuki Teresy Sowińskiej (1940-2023), autorki wielu publikacji i wystaw, zawodowo związanej z warszawską „Zachętą“.

Obraz wystawiany, opisany i reprodukowany:

– Henryk Stażewski, Malarstwo z lat 1923-1974, BWA Łódź, Ośrodek Propagandy Sztuki, 26 VII – 18 VIII 1974, kat. 108, il. czarno-biała, s. nlb.

Prezentowany obraz pochodzi z serii obrazów kreskowych, rozpoczętej w 1974 roku, która – jak pisała Bożena Kowalska – wzięła początek, jak mondrianowskie słynne drzewo z natury. Pierwsze prace z tej serii, o skomplikowanych układach kresek szerszych i węższych, przecinających się skośnie, budujących linie napięć – były odbiciem nieładu kazimierzowskich ogrodów zarosłych splątanymi krzewami i chwastem, rozpadających się płotów i bujnych zarośli. Ten powszechnie panujący tu nieład sprowadził artysta już u zarania cyklu rysunkowego do względnego uporządkowania, które stało w połowie drogi pomiędzy niepohamowanym chaosem przyrody a równowagą niemal doskonałego porządku obrazów Stażewskiego. W miarę narastania cyklu, narasta też ład. Kompozycje stają się coraz bardziej uproszczone, rozwichrzone wiązki skośnie rozlatujących się kresek uspokajają się w smugi prostych równoległych wobec siebie: coraz mniej w nich dynamiki i niepokoju, zmniejsza się ich różnorodność i liczba, maleją napięcia kierunkowe. Wszystko do 1976 uspokaja się, porządkuje i ogranicza. (Bożena Kowalska, Henryk Stażewski, Arkady, Warszawa 1985, s. 36-37)

Zagadnienia kompozycyjne związane z działaniem linii w obrazie, rozwinięte w kompozycjach z lat 70., pojawiały się w rozważaniach teoretycznych Stażewskiego dużo wcześniej. Już w 1933 r., pisał: Linia jest nie tylko granicą pomiędzy jednym przedmiotem a drugim, albo pomiędzy przedmiotem a tłem, ale również ma swoją samodzielną wymowę – może wywoływać w nas reakcję fizjologiczną i emocjonalną. Np. pewne linie wywołują podniecenie dynamiczne (l. krzywe nieregularne, linie łamane) – inne wzbudzają uczucie spokoju (linie proste, łuki). Ponadto ważną rolę odgrywa linia jako element budowy obrazu. Linia na obrazie jest wyrazem napięcia kierunkowego. Równowagę obrazu otrzymuje się przez takie powstrzymania i zamknięcie napięcia kierunkowego liniowego, ażeby nie wylatywało ono poza obraz. Tyle jest systemów liniowej budowy obrazu, ile stylów i kierunków malarskich. (Henryk Stażewski, Nowa sztuka a spuścizna sztuki epok minionych, Pion, 1933, nr 5, s. 4)