Agra Art
Galeria Ofertowa

sygnowany p.d. : Jacek 1911 | Malczewski pomiędzy literami imienia – kartusz z herbem Tarnawa

Prezentowany obraz tematycznie łączy się ze znanym cyklem dzieł Malczewskiego, malowanych w latach 1905-1906 i znanych jako Zatruta studnia. Sam motyw studni pojawiał się zresztą w malarstwie artysty już wcześniej i powracał jeszcze przez czas dłuższy. Pisze o tym J. Puciata-Pawłowska: „w późniejszych latach pojawia się temat starego człowieka, który w żołnierskim płaszczu i zniszczo-nym przodziewku, po latach tułaczki na obcej ziemi, wraca znękany do ojczyzny i szuka studni, aby zaczerpnąwszy z niej wody nabrać nowych sił do życia. [...] Nie każda studnia na obrazach Malczewskiego jest „zatruta”, nie każda stanowi źródło niebezpiecznych pokus. Jest i taka, której woda jest czysta i posiada moc kojenia pragnienia i przywracania sił, a podawana jest w odruchu prostej, ludzkiej, życzliwej gościnności. [...] Czysta i ożywcza jest na pewno woda, którą wyciąga ze studni młoda, poważna, lecz pogodna dziewczyna, aby podać ją staremu żołnierzowi w rozchylonej koszuli, ze szkaplerzem na piersiach. Wysunął go artysta, zaznaczając silnie bryłę na pierwszy plan obrazu (1911), znanego pod kilkoma tytułami, ale najczęstszymi Moja matko, był tu żołnierz lub Powstaniec. [...] Czyste były i inne studnie, złączone z pojęciem domu. Do nich po żmudnej tułaczce docierali męczennicy sprawy narodowej; wizja ich nie opuszczała artysty i w tym okresie, w którym odchodził od tematyki sybirskiej i martyrologicznej”. Postaci żołnierza na tym obrazie nadał Malczewski „rysy twarzy niejakiego Wójcickiego ze Zwierzyńca”; który służył mu jako model i do innych kompozycji (np. Śmierć w Muzeum Narodowym w Warszawie). Obraz opisywany i reprodukowany w: - Katalog wystawy jubileuszowej Jacka Malczewskiego (1874-1924), Tow. Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, Kraków 1924/1925, s. 14, nr kat. 93 (pt. Starzec; własność S. Holenderski); - Przewodnik nr III po wystawie TZSP, Wystawa jubileuszowa Jacka Malczewskiego, Warszawa czer- wiec 1925, s. 9, nr kat.158 (pt. Starzec; własność S. Holenderski); - Katalog wystawy jubileuszowej Jacka Malczewskiego, TZSP Warszawa czerwiec 1925, s. 11, nr kat. 158 (pt. Starzec – Moja matko, był tu żołnierz...; własność S. Holenderski); - T. Szydłowski, Jacek Malczewski. Monografie artystyczne, t. V, Warszawa 1925, repr. [pt. Pożegnanie]; - M. Janoszanka, Wielki tercjarz. Moje wspomnienia o Jacku Malczewskim, Poznań 1931, s. 157-158; - Jacek Malczewski 1855-1929, [kat.] Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, lipiec- sierpień-wrzesień 1939, s. 13, nr kat. 61, repr. (pt. Moja matko, był tu żołnierz, miał z granatu koł- nierz...; własność S. Holenderski); - J. Puciata-Pawłowska, Jacek Malczewski, Wrocław-Warszawa-Kraków 1968, s. 159, repr. nr 104 na s.161.