u dołu po prawej: Gauguin | 1896 | TE ARII Vahine
Do obrazu dołączona ekspertyza dr Anny Żakiewicz z września 2026 r.
Witkacy uczył się malarstwa poprzez kopiowanie uznanych dzieł. W dzieciństwie (ok. 1892 r.) wykonał kopię obrazu ojca Sadzawka w lesie, zatytułowaną Wnętrze lasu (obecnie w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu). W późniejszych latach jego głównym mistrzem stał się Paul Gauguin, na co wpływ miała wiedeńska wystawa pośmiertna słynnego symbolisty z 1907 r. oraz należący do kręgu malarzy skupionych wokół Gauguina Władysław Ślewiński, u którego Witkacy pobierał lekcje malarstwa.
W obrazie Te Arii Vahine Gauguina Witkacy dostrzegł najpełniejszą realizację własnych przemyśleń na temat harmonii barwnej, stanowiących filar jego teorii sztuki (którą opublikował w 1919 roku w rozprawie Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia). Zanim jednak doszło do analizy teoretycznej, sprawdził te zagadnienia w praktyce, malując kopię płótna Gauguina, które uznał za wzorcowe rozwiązanie natężonych harmonii i dysharmonii kolorystycznych. Być może posłużył się tu szkicem z zaznaczeniem barw, który mógł wykonać podczas wystawy w Wiedniu, lub reprodukcją fotograficzną.
Malując na awersie istotną dla swoich rozważań teoretycznych kopię obrazu Gauguina, Witkacy wykorzystał płótno z nieukończoną kompozycją na odwrociu. Znajduje się tam szkic karykaturalnych postaci (tzw. „potworów“), przedstawiający prawdopodobnie osoby z kręgu towarzyskiego artysty. Przedstawienie to nawiązuje zapewne do bohaterów powieści Tadeusza Micińskiego Nietota (1910) oraz utworu samego Witkacego – 622 upadki Bunga, czyli Demoniczna Kobieta.
Sposób ujęcia postaci wpisuje się w stylistykę twórczości malarza po 1910 roku i wykazuje analogie do kompozycji z 1911 roku, znajdującej się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Pozwala to datować nieukończony szkic na lata 1910-1911, natomiast powstałą po nim kopię według Gauguina – na około 1911 rok.
Zarówno awers, jak i rewers stanowią wartościowy przykład młodzieńczej twórczości Witkacego oraz ilustrują mechanizm formułowania jego autorskiej teorii Czystej Formy.
Wg ekspertyzy dr Anny Żakiewicz