Agra Art
Galeria Ofertowa

sygnowany p.d.: J Malczewski | 1917

Badacze twórczości Malczewskiego szczególnie wiele uwagi poświęcili przewijającemu się w jego obrazach wątkowi Thanatosa, geniusza Śmierci. Warto tu przypomnieć choćby tylko piękną książkę Kazimierza Wyki Thanatos i Polska (wyd. Kraków 1971), której autor szczegółowo analizuje motywy i treści dzieła artysty. Serię obrazów z Thanatosem otwierają płótna z lat 1898-1899, później motyw ten powraca jeszcze przez lata i „żadna inna seria Malczewskiego nie posiadała takiej trwałości i takiej ciągłości. Jego płótna już się wyludniły z koźlonogów, syren i chimer, a ona trwała i nawracała wciąż“. U Malczewskiego jednak postać Thanatosa, choć przejęta z greckiego mitu - gdzie geniusz był synem Nocy, bliźniaczym bratem boga Snu Hypnosa - zyskuje wyraz specyficzny, właściwy tylko jego dziełom, wyobrażenie które „nie mieści się w żadnym istniejącym wzorze ikonograficznym - [Thanatos] jest kobietą a zarazem efebem“. Za szczytowe osiągnięcie całej serii, Kazimierz Wyka uważa Thanatosa z roku 1917, obraz na którym młoda kobieta z kosą i anemonami, przedstawiona jest na tle białej ściany dworu. Ma on swój odpowiednik jeszcze w drugiej, niejako bliźniaczej kompozycji (obie w Muzeum Sztuki w Łodzi). Bliski tym dwu obrazom jest także Thanatos, którego właśnie Państwu prezentujemy - pochodzi z tego samego 1917 roku i przedstawia postać Geniusza, również z kosą i anemonem, i również na tle bielonej ściany dworu. Dodatkowo zauważyć można, że do obrazów pozowała ta sama modelka i że namalowane zostały na deskach. W prezentowanym obrazie wyraźne są także - tak częste w dziełach artysty - nawiązania do antyku i greckich mitów. Geniusz Śmierci trzyma w dłoni kwiat anemonu, kwiat wyrosły z krwi umierającego Adonisa, symbol vanitas, nietrwałości i kruchości życia. Nadto wycięcie sukni Thanatosa zdobi duży owad o rozpostartych skrzydłach - to ćma, motyl nocny z gatunku zmierzchnica trupia główka, owad, który według wierzeń antycznych wyfruwał z głębi Tartaru. Jego łacińska nazwa - Acherontia atropos - przywodzi skojarzenie tak z Acheronem, rzeką w Hadesie, podziemnym królestwie cieni, jak i z Atropos (gr.’nieodwracalne’), grecką Mojrą (Parką), boginią przecinającą nić ludzkiego życia.