Agra Art
Galeria Ofertowa

17,5 x 15,8 cm (w świetle passe-partout); sygnowany p.d.: JM (inicjały wiązane)

poniżej napis: Svatan | Kapłan | Znicza | Swenton z gontyny | słowiańskiej | (Święton)
Na odwrocie oprawy fragment nalepki z częściowo tylko czytelnym napisem (atrament, druk): ... Matejko | Rysunek | .... | ...NAJER | .... CKA 16 (?).
Prawdopodobnie jest to nalepka Salonu Sztuki Abe Gutnajera przy ul. Mazowieckiej 16, czynnego w tym lokalu w latach 1920-1939. "Niewygasający nigdy ogień, w Polsce i Litwie pogańskiej nazywany Zniczem, przez kapłanów na ołtarzu ofiarnym utrzymywany, nie był sam przez się czczony jako bóstwo, ale jako obraz odwiecznej wiedzy i siły życiodajnej. Podług podań kronikarskich palono go na ołtarzu w Romowie, w Wilnie przed bałwanem Perkuna i w Nowogrodzie Wielkim. Miejsce gdzie się palił było miejscem wyroczni, a kapłan był stróżem ognia wiecznego i dokładał ciągle drzewa dla jego podtrzymania" (patrz: Z. Gloger, Encyklopedia staropolska, t. IV [reprint wyd. z 1900-1903], Warszawa 1974). Pośród licznych i różnorakich wątków przebogatej twórczości Matejki przewijają się także odniesienia do legend i mitów słowiańskich. Można tu wymienić, np. rysunek z karykaturą Płanetnika (ok.1868), szkic przedstawiający krąg - ołtarz ofiarny (ok.1875), obraz znany jako Wianki lub Noc świętojańska (1875) czy wreszcie dwa obrazy z cyklu Dzieje cywilizacji - Zaprowadzenie chrześcijaństwa (1889) i Chrzest Litwy (1888). W tym ostatnim artysta przedstawił kapłana Znicza i zrzucony z ołtarza święty ogień. Z tym zespołem prac wiąże się także i nasz rysunek, który hipotetycznie datować można na okres ok. roku 1870. Za konsultację dziękujemy paniom Małgorzacie Buyko i Barbarze Ciciorze z Domu Jana Matejki, oddziału MNK.