Agra Art
Galeria Ofertowa

sygnowany sangwiną p.d.: Ignacy Witkiewicz 1906

Rysunek pochodzi z dawnych zbiorów – zaprzyjaźnionych z artystą – Anny i Tadeusza Sinków. Witkacy podarował im kilka swoich prac, a w roku 1920 portretował ich oboje.

W latach 1906-1914 Stanisław Ignacy Witkiewicz stworzył szereg kompozycji rysowanych węglem, zwanych „potworami”. Określenie to pochodzi z listu ojca artysty, Stanisława Witkiewicza, który w tym czasie mieszkał w Lowranie nad Adriatykiem i na odległość komentował prace syna, dostarczane mu do oceny w postaci fotograficznych reprodukcji. Żartobliwa nazwa nawiązuje do tytułu znanej litografii Francisca Goyi Gdy rozum śpi, budzą się potwory (upiory) i przyjęła się w literaturze przedmiotu. „Potwory” Witkacego przedstawiają na ogół kilkupostaciowe scenki, często na tle pejzażu i zawsze zawierają jakąś anegdotę. Postaci rysowane są w sposób uproszczony, jakby nieporadny, celowo karykaturalny. Było to zresztą zgodne z przemianami w sztuce tego czasu, odchodzącej od naturalizmu przedstawienia w kierunku jego ekspresji. Niewiele „potworów” dotrwało do naszych czasów, kompozycje te znane są niemal wyłącznie z fotografii, które wykonywał sam Witkacy lub jego przyjaciele, by przesłać Stanisławowi Witkiewiczowi do Lowrany. Kompozycja – Śmierć, jako jeden z dwóch zachowanych „potworów” datowanych przez artystę na rok 1906, jest dziełem unikatowym. Co więcej, była ona szkicem do nie zachowanego, znanego tylko z fotografii obrazu olejnego o tym samym tytule. Przedstawia scenę śmierci, przy czym niezwykłość trzech postaci towarzyszących umierającemu nadaje jej rangę symbolicznego i tajemniczego misterium. Reprodukcje zarówno szkicu, jak i obrazu opublikował w roku 1985 Wojciech Sztaba w albumie Stanisław Ignacy Witkiewicz. Zaginione obrazy i rysunki sprzed roku 1914 według oryginalnych fotografii ze zbiorów Konstantego Puzyny, wydanym przez warszawskie Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe (il. 65 i 66), przy czym fotografia szkicu jest w reprodukcji odwrócona stronami.

Opracowała Anna Żakiewicz